پرده‌نشینی: تفاوت میان نسخه‌ها

پرده به‌معنای حجاب، حائل، سَتر، غِشا و پارچه‌ای است که بر پنجره بیاویزند<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ پرده، وب‌سایت واژه‌یاب]؛ [https://vajehyab.com/?q=%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ پرده، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> و پرده‌نشین به‌معنای مستوره و مُخَدرَه، خلوت‌نشین، فرشتۀ مقرب، شخص پارسا و زنی که در خانه و پشت پرده بنشیند، آمده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87+%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86 عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ پرده نشین، وب‌سایت واژه‌یاب].</ref> ارتباط معنای پرده‌نشینی با واژۀ حجاب که لغتی عربی و به‌معنای در پرده قراردادن است،<ref>[https://lib.efatwa.ir/40688/1/263/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 الازدی، جمهره اللغه، 1987م، ج1، ص263]؛ [https://lib.eshia.ir/40707/1/298 ابن منظور، لسان العرب، 1414ق، ج1، ص298-299.] </ref> سبب شده تا برخی حجاب را همان پرده‌نشینی معنا کنند در حالی که استعمال حجاب در معنای پوشش زنان در مقابل نامحرم، مربوط به دورۀ معاصر است و در گذشته فقها برای این منظور واژۀ «سَتر» را به کار می‌بردند.<ref> [https://lib.eshia.ir/11051/19/429 مطهری، مجموعه آثار، 1368ش، ج19، ص429-430.]</ref>

به‌عقیدۀ برخی از مورخان تاریخ، در ایران باستان پس از داریوش، زنان اشراف و طبقات بالای جامعه، اجازۀ ارتباط مستقیم با مردان نداشتند و فقط با تختِ‌روان پوشش‌دار از منزل خارج می‌شدند و حتی زنان شوهردار نیز حق ملاقات با پدر و برادرشان را نداشتند.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، بی‌تا، ج1، ص552.</ref> برخی از اندیشمندان، نفوذ امپراتوری قسطنطنیه و ایران در میان اعراب مسلمان پس از قرن اول هجری را موجب رواج پرده‌نشینی و خانه‌نشینی زنان می‌دانند و عقیده دارند در اوایل اسلام و در قرن اول هجری، زنان در کنار مردان و آزادانه در معابر و کوچه‌ها رفت‌وآمد داشتند و پرده‌نشینی در اوایل قرن دوم در میان اعراب مسلمان مرسوم شد.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، بی‌تا، ج11، ص112؛ نهرو، نگاهی به تاریخ جهان،1392ش، ج1، ص328.</ref>  

 

از نظر برخی دیگر، تعمیم پرده‌نشینی به جامعۀ اسلامی اعراب، ابتدا توسط معاویه و به تقلید از ایرانیان، برای محفوظ ماندن خلیفه از نگاه اعضای دربار انجام شد و سپس با راه یافتن به دیگر کشورهای اسلامی ازجمله مصر در زمان سلسلۀ فاطمیان، راهی برای تقدس‌مآبی خلیفه شد.<ref>مرنیسی، زنان پرده‌نشین و نخبگان جوشن‌پوش،1380ش، ص162.</ref>

 

مفسران شیعه و اهل‌سنت، در تفسیر آیات مذکور، پیرامون اختصاص حکم پرده‌نشینی و خانه‌نشینی به همسران پیامبر و یا تعمیم این حکم به سایر زنان مسلمان، دیدگاه متفاوتی دارند. برخی، این حکم را مختص به همسران پیامبر می‌دانند<ref>مغنیه، الکاشف، 1424ق، ج6، ص216؛ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج16، ص506؛  [https://lib.eshia.ir/11051/19/431 مطهری، مجموعه آثار، 1368ش، ج19، ص431].</ref> و برخی دیگر از مفسران با استناد به بخشی از آیۀ 53 که علت حکم را بیان می‌کند و همچنین الغای خصوصیت آیۀ 33، خانه‌نشینی و پرده‌نشینی را به سایر زنان مسلمان نیز تعمیم می‌دهند.<ref>[https://lib.eshia.ir/41781/5/2878 سید قطب، فی ضلال القرآن،1412ق، ج5، ص2878]؛ [https://lib.eshia.ir/41752/22/30 مراغی، تفسیرمراغی، 1365ق، ج22، ص30-31.]</ref>

بر اساس آیات قرآن، کمالات علمی و عملی بدون در نظر گرفتن جنسیت و ناظر بر مقام انسانیت است.<ref>جوادی آملی، زن در آینه جلال و جمال، 1386ش، ص96.</ref> دستور به مردان و زنان مسلمان برای کنترل نگاه و حفظ پاک‌دامنی و همچنین بیان احکام پوشش مناسب در آیات قرآن،<ref>سورۀ نور، آیات 30 و 31؛ سورۀ احزاب، آیۀ 59.</ref> به‌عنوان یکی از احکام اجتماعی، نشان می‌دهد دین اسلام نیاز جامعه به حضور اجتماعی زنان را به رسمیت می‌شناسد.<ref>حبیبی، «زن، فرهنگ اسلامی و توسعه»، 1372ش، ص89.</ref> در آیات قرآن به نمونه‌هایی از فعالیت اجتماعی زنان در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی اشاره شده است که بیانگر عدم مخالفت قرآن با حضور اجتماعی آنان است.<ref> آهی، «گفتمان قرآنی در ابعاد حضور اجتماعی زن»، 1395ش، ص539-556.</ref>

*قرآن مجید

*ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

*الازدی، ابوبکر محمد بن الحسن بن درید، جمهره‌اللغه، به تحقیق رمزی منیر بعلبکی، بیروت، دارالعلم للملایین، 1987م.

*آهی، محمد، «گفتمان قرآنی در ابعاد حضور اجتماعی زن»، مجلۀ زن در فرهنگ و هنر، دورۀ 8، شمارۀ 4، زمستان 1395ش.

*جوادی آملی، عبدالله، زن در آینه جلال و جمال، تحقیق و تنظیم محمد لطیفی، قم، اسرا، 1386ش.

*حبیبی، شهلا، «زن، فرهنگ اسلامی و توسعه»، فصلنامۀ مجلس شورای اسلامی، تهران، شمارۀ 1، پاییز 1372ش.

*دورانت، ویل و آریل، تاریخ تمدن، ترجمۀ مجموعۀ نویسندگان، تهران، علمی و فرهنگی، بی‌تا.

*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 25 مهر 1401ش.

*الزمخشری، محمود، الکشاف عن غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.

*طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.

*عميد، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 25 مهر 1401ش.

*قطب، سید ابراهیم حسین شاذلی، فی ضلال القرآن، بیروت، دارالشروق، 1412ق.

*مراغی، احمد مصطفی، تفسیر مراغی، مصر، شركه مكتبه و مطبعه مصطفى البابى الحلبي و أولاده بمصر، 1365ق.

*مرنیسی، فاطمه، زنان پرده‌نشین و نخبگان جوشن‌پوش، ترجمۀ ملیحه مغازه‌ای، تهران، نی، 1380ش.

*مطهری، مرتضی، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، تهران، صدرا، 1368ش.

*معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 25 مهر 1401ش.

*مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، تهران، دارالکتب الاسلامی، 1424ق.

*نهرو، جواهر لعل، نگاهی به تاریخ جهان، ترجمۀ محمد تفضلی، تهران، امیرکبیر، 1392ش.