| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
==پیشگیری و مقابله== | ==پیشگیری و مقابله== | ||
*خودمراقبتی؛ یادگیری نحوۀ رفتار درزمینۀ استفاده از فضای مجازی، مانند مدیریت استرس و خشم، مهارت نه گفتن و گفتوگو، خودآگاهی، حل تعارض، مقاومت در برابر فشار همسالان،<ref> [https://www.jahannews.com/news/645741/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 «آسیب فضای مجازی برای نوجوانان»، وبسایت جهان نیوز.]</ref> سواد رسانه و تفکر انتقادی. | *خودمراقبتی؛ یادگیری نحوۀ رفتار درزمینۀ استفاده از فضای مجازی، مانند مدیریت استرس و خشم، مهارت نه گفتن و گفتوگو، خودآگاهی، حل تعارض، مقاومت در برابر فشار همسالان،<ref> [https://www.jahannews.com/news/645741/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 «آسیب فضای مجازی برای نوجوانان»، وبسایت جهان نیوز.]</ref> سواد رسانه و تفکر انتقادی. | ||
*مراقبت اجتماعی؛ راهکارهایی که اطرافیان، بهویژه والدین برای کاهش آسیب نوجوانان انجام میدهند، مانند میانجیگری | *مراقبت اجتماعی؛ راهکارهایی که اطرافیان، بهویژه والدین برای کاهش آسیب نوجوانان انجام میدهند، مانند میانجیگری [[فیلترینگ]]، کمک از روانشناسان حوزۀ سلامت روان،<ref>[http://vaghayeostan.ir/%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA/ «دنیا در حال تغییر است/ گزارشی دربارۀ هفتۀ سلامت روان که امسال بر سلامت جوانان و نوجوانان تأکید دارد»، وبسایت وقایع استان.]</ref> عادت دادن نوجوانان به استفادۀ مناسب از اینترنت در سنین کمتر، نیازشناسی، گفتوگو، اعتماد کردن، درک بیشتر فرزندان، سخت نگرفتن زیاد، ممنوعیت صحبت با افراد غریبه، نصب بدون هماهنگ برنامه، قرار دادن رمز بر گوشی برای فرزندان بدون اطلاع والدین و استفادۀ پنهانی از گوشی.<ref>[https://www.salamsch.com/blog/cellphone-rules-for-kids-and-teenagers/ «قوانین استفاده از موبایل برای کودکان و نوجوانان»، وبسایت مجموعه مدارس سلام.]</ref> | ||
همچنین در سطح کلان، برنامهریزی باهدف ترویج نشاط و سبک سالم زندگی، بالا بردن تابآوری، ترویج معنویت در جامعه برای تسریع فرآیند سلامت روان،<ref>[https://sbmu.ac.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D9%BE%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%A7-/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A «توانمدسازی نوجوانان و جوانان برای خودمراقبتی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی».] </ref> تبلیغ سبک زندگی اسلامی و دینی، استفاده از فنون روانشناسی و گفتمان علمی،<ref> [https://defapress.ir/fa/news/537279/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 «تأثیر فضای مجازی بر عفاف و حجاب»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> اعلام روشهای نفوذ و آموزش استفاده از منابع خبری تأییدشده و معتبر،<ref>[http://npwjm.ajaums.ac.ir/article-1-650-fa.pdf عباسیان و دیگران، «چالشهای مرتبط با نقش دولت در فضای مجازی، ارائۀ یک نظریۀ زمینهای، بهار 1398ش، ص84.] </ref> برچسبزنی مطالب، ردهبندی سنی، تمایز بخشی،<ref> [https://iranthinktanks.com/proposed-plan-to-protect-children-and-teenagers-in-cyberspace/ پاینده، «طرح پیشنهادی صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی»، وبسایت جامعۀ اندیشکدهها.]</ref> سرمایهگذاری در بخش فرهنگی و کاهش فشارهای اقتصادی ازجمله سیاستهای مطرح برای صیانت نوجوانان در فضای مجازی است.<ref> [https://nasimeemrooz.ir/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C/815409-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A «آسیبهای اجتماعی و نقش دولت و مردم در کاهش آن»، خبرگزاری نسیم امروز.]</ref> | همچنین در سطح کلان، برنامهریزی باهدف ترویج نشاط و سبک سالم زندگی، بالا بردن تابآوری، ترویج معنویت در جامعه برای تسریع فرآیند سلامت روان،<ref>[https://sbmu.ac.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D9%BE%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%A7-/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A «توانمدسازی نوجوانان و جوانان برای خودمراقبتی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی».] </ref> تبلیغ سبک زندگی اسلامی و دینی، استفاده از فنون روانشناسی و گفتمان علمی،<ref> [https://defapress.ir/fa/news/537279/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 «تأثیر فضای مجازی بر عفاف و حجاب»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> اعلام روشهای نفوذ و آموزش استفاده از منابع خبری تأییدشده و معتبر،<ref>[http://npwjm.ajaums.ac.ir/article-1-650-fa.pdf عباسیان و دیگران، «چالشهای مرتبط با نقش دولت در فضای مجازی، ارائۀ یک نظریۀ زمینهای، بهار 1398ش، ص84.] </ref> برچسبزنی مطالب، ردهبندی سنی، تمایز بخشی،<ref> [https://iranthinktanks.com/proposed-plan-to-protect-children-and-teenagers-in-cyberspace/ پاینده، «طرح پیشنهادی صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی»، وبسایت جامعۀ اندیشکدهها.]</ref> سرمایهگذاری در بخش فرهنگی و کاهش فشارهای اقتصادی ازجمله سیاستهای مطرح برای صیانت نوجوانان در فضای مجازی است.<ref> [https://nasimeemrooz.ir/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C/815409-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A «آسیبهای اجتماعی و نقش دولت و مردم در کاهش آن»، خبرگزاری نسیم امروز.]</ref> | ||
==وظیفه والدین در مواجهه با نوجوان در معرض آسیب== | ==وظیفه والدین در مواجهه با نوجوان در معرض آسیب== | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
سروکارداشتن بیشتر زنان با تربیت فرزندان و نقش چشمگیر آنان در برابر مشکلات و آسیبهای شبکههای اجتماعی در نوجوانان، لزوم اقداماتی از سوی مادران برای کنترل این آسیبها را ایجاب میکند. تعیین اوقات مشخص برای حضور نوجوانان در اینترنت، نظارت و تعیین محدوده برای حضور فرزندان در اینترنت، <ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110854/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 «مدیریت فضای مجازی در خانه و خانواده»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> تربیت نسل، تحکیم بنیان خانواده و پایههای اعتقادی، ایفای نقش مادری، آشنا کردن فرزندان با آموزههای دینی و اعمال عبادی، گرم نگهداشتن خانواده، ایفای مطلوب نقش همسری و مادری، محدود کردن زمان استفاده از فیلمها و سریالهای خانوادگی، بیشتر در کنار خانواده بودن<ref> [https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3878818/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D «نقش مادران در میزان اثر فضای مجازی بر فرزندان»، خبرگزاری بین المللی قرآن.]</ref> و تشکیل گروه خانوادگی در فضای مجازی برای جبران خلأهای ارتباطی باهدف اشتراک محتوای خوب و شکلدهی ارتباط مثبت با فرزندان تأثیر بسزایی در کاهش آسیبهای اینترنت دارد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5775461/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7% «ظرفیت اینترنت در روابط خانوادگی/ خانوادۀ اینترنتی را عملیاتی کنیم»، خبرگزاری مهر.]</ref> | سروکارداشتن بیشتر زنان با تربیت فرزندان و نقش چشمگیر آنان در برابر مشکلات و آسیبهای شبکههای اجتماعی در نوجوانان، لزوم اقداماتی از سوی مادران برای کنترل این آسیبها را ایجاب میکند. تعیین اوقات مشخص برای حضور نوجوانان در اینترنت، نظارت و تعیین محدوده برای حضور فرزندان در اینترنت، <ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/110854/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 «مدیریت فضای مجازی در خانه و خانواده»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> تربیت نسل، تحکیم بنیان خانواده و پایههای اعتقادی، ایفای نقش مادری، آشنا کردن فرزندان با آموزههای دینی و اعمال عبادی، گرم نگهداشتن خانواده، ایفای مطلوب نقش همسری و مادری، محدود کردن زمان استفاده از فیلمها و سریالهای خانوادگی، بیشتر در کنار خانواده بودن<ref> [https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3878818/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D «نقش مادران در میزان اثر فضای مجازی بر فرزندان»، خبرگزاری بین المللی قرآن.]</ref> و تشکیل گروه خانوادگی در فضای مجازی برای جبران خلأهای ارتباطی باهدف اشتراک محتوای خوب و شکلدهی ارتباط مثبت با فرزندان تأثیر بسزایی در کاهش آسیبهای اینترنت دارد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5775461/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7% «ظرفیت اینترنت در روابط خانوادگی/ خانوادۀ اینترنتی را عملیاتی کنیم»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
==تربیت دینی و فضای مجازی== | ==تربیت دینی و فضای مجازی== | ||
فرهنگسازی استفادۀ درست و بهینه از اینترنت، تقویت بصیرت و عقاید، آگاهیبخشی به کاربران، تولید و گسترش تولیدات فرهنگی دینی در اینترنت، جایگزین کردن فعالیتهای اجتماعی و گروهی، استفاده از اصول و روشهای تربیتی مانند تشویق، تکرار، تنبیه و تذکر ازجمله راهکارهای دین برای مقابله با چالشهای تربیت در فضای مجازی است.<ref> [https://www.farhangerazavi.ir/article_57847_e3e30b4266b4e4aa447232b9eb5f9fc5.pdf نوروزی و دیگران، «راهکارهای تربیت دینی در فضای مجازی با تأکید بر آموزههای قرآن و سیرۀ رضوی»، پاییز 1396ش، ص206.]</ref> از منظر کارشناسان فرهنگی رعایت مبانی تربیت دینی، تأکید بر نماز اول وقت و همراهی فرزندان در ادای فرایض دینی موجب کاهش اثرات منفی اینترنت میشود.<ref>[https://johi.ir/afile/90-98N.M.pdf ملاحی، «نقش آموزههای دینی اسلامی بر پیشگیری از آثار مخرب فضای مجازی بر خانوادهها»، 1396ش، ص98.]</ref> | فرهنگسازی استفادۀ درست و بهینه از اینترنت، تقویت بصیرت و عقاید، آگاهیبخشی به کاربران، تولید و گسترش تولیدات فرهنگی دینی در اینترنت، جایگزین کردن فعالیتهای اجتماعی و گروهی، استفاده از اصول و روشهای تربیتی مانند تشویق، تکرار، تنبیه و تذکر ازجمله راهکارهای دین برای مقابله با چالشهای تربیت در [[فضای مجازی]] است.<ref> [https://www.farhangerazavi.ir/article_57847_e3e30b4266b4e4aa447232b9eb5f9fc5.pdf نوروزی و دیگران، «راهکارهای تربیت دینی در فضای مجازی با تأکید بر آموزههای قرآن و سیرۀ رضوی»، پاییز 1396ش، ص206.]</ref> از منظر کارشناسان فرهنگی رعایت مبانی تربیت دینی، تأکید بر نماز اول وقت و همراهی فرزندان در ادای فرایض دینی موجب کاهش اثرات منفی اینترنت میشود.<ref>[https://johi.ir/afile/90-98N.M.pdf ملاحی، «نقش آموزههای دینی اسلامی بر پیشگیری از آثار مخرب فضای مجازی بر خانوادهها»، 1396ش، ص98.]</ref> | ||
==راهکارهای کشورهای مختلف== | ==راهکارهای کشورهای مختلف== | ||
در یکی از ایالتهای آمریکا استفادۀ افراد زیر هجده سال را از فضای مجازی بین ساعت 10:30 تا 6:30 ممنوع است و استفادۀ سایر کاربران در این ساعات به تأیید سن نیاز دارد.<ref> [https://www.citna.ir/news/282006/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A «نگاهی به قوانین و محدودیتهای کشورهای دنیا در استفادۀ کودگان از شبکههای اجتماهی و پیامرسانها»، وبسایت سیتنا.]</ref> تصویب قانون ضد قلدری در مدارس فیلیپین، ارائۀ محتوا طبق ردهبندی سنی در روسیه، حفظ حقوق افراد زیر هجده سال در اینترنت در هند، ممنوعیت فروش محتوای مستهجن به نوجوان در سنگاپور و دسترسی افراد زیر شانزده سال به شبکههای مجازی در اروپا نیز از مصوبات دیگر کشورها است.<ref> [https://atna.atu.ac.ir/fa/news/303958/%D8%B9%D8%B2%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 «عزم جهانی برای محافظت از کودکان و نوجوانان در اینترنت»، وبسایت عطنا.]</ref> | در یکی از ایالتهای آمریکا استفادۀ افراد زیر هجده سال را از فضای مجازی بین ساعت 10:30 تا 6:30 ممنوع است و استفادۀ سایر کاربران در این ساعات به تأیید سن نیاز دارد.<ref> [https://www.citna.ir/news/282006/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A «نگاهی به قوانین و محدودیتهای کشورهای دنیا در استفادۀ کودگان از شبکههای اجتماهی و پیامرسانها»، وبسایت سیتنا.]</ref> تصویب قانون ضد قلدری در مدارس فیلیپین، ارائۀ محتوا طبق ردهبندی سنی در روسیه، حفظ حقوق افراد زیر هجده سال در اینترنت در هند، ممنوعیت فروش محتوای مستهجن به نوجوان در سنگاپور و دسترسی افراد زیر شانزده سال به شبکههای مجازی در اروپا نیز از مصوبات دیگر کشورها است.<ref> [https://atna.atu.ac.ir/fa/news/303958/%D8%B9%D8%B2%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 «عزم جهانی برای محافظت از کودکان و نوجوانان در اینترنت»، وبسایت عطنا.]</ref> | ||
