آسیب‌پذیری نوجوانان در فضای مجازی: تفاوت میان نسخه‌ها

*اجتماعی؛ ساختارشکنی الگوها و ارزش‌ها، دسترسی به حساب‌های بانکی، ترویج خشونت، انتشار محتوای مستهجن، هرزه‌نگاری، تعدی به حریم خصوصی،<ref> [https://hirbodclinic.com/the-impact-of-cyberspace-on-the-mental-health-of-youth-and-adolescents/ «تأثیر فضای مجازی بر سلامت روان‌شناختی جوانان و نوجوانان»، وب‌سایت کلینیک هیربد.]</ref> پرخاشگری، هرزه‌نگاری اینترنتی، کلاه‌برداری، جرائم اینترنتی، عشق‌های مجازی، درگیری با توهمات مجازی، عادی‌سازی روابط پسر و دختر،<ref> [http://jayps.iranmehr.ac.ir/article-1-358-fa.pdf محمودی و دیگران، «تحلیل کیفی آسیب‌های اجتماعی نوجوانان در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، 1400ش، ص406.]</ref> خیانت، نمایش بدن، ترویج بی‌بندوباری، بد پوششی، گرایش به ادیان و مکاتب انحرافی، افزایش روسپیگری اینترنتی<ref> [https://defapress.ir/fa/news/537279/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 «تأثیر فضای مجازی بر عفاف و حجاب»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> و سستی تعامل با خانواده برخی از آسیب‌های اجتماعی فضای مجازی به شمار می‌روند.<ref>[https://faslname.msy.gov.ir/article_293_a2886bfe9190665692bb088bc206388a.pdf قراباغی و دیگران، «تأثیر شبکه‌های محازی بر حجاب و عفاف، هویت دینی و فردی، تعامل با خانواده و افسردگی و انزوا در بین جوانان»، 1397ش، ص328.] </ref>

*کاهش دین‌داری؛ محتوای اینترنت بر هویت دینی و فرهنگی نوجوانان مؤثر است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20180620093937-9868-289.pdf قنبری برزیان، «تأثیر فراغت مجازی و بازی‌های رایانه‌ای بر هویت دینی نوجوانان»، 1396ش، ص117.] </ref> آموزش‌های منفی، تمسخر دین و دین‌داری، رواج بی‌بندوباری و ارائۀ جلوۀ منفی به قشر مذهبی در فضای مجازی موجب کاهش دین‌داری نوجوانان می‌شود. <ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8607491/%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C «دین‌داری به وقت نوجوانی»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

*ایجاد ولنگاری؛ عدم رعایت حریم خصوصی و حضور در اینترنت برای وقت‌گذرانی از مصادیق ولنگاری در اینترنت است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82715953/%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A8-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%B4%D9%8A%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%8A-%D9%81%D8%B6%D8%A7%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%8A بابایی، «آسیب‌های ولنگاری در اتاق شیشه‌ای فضای مجازی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> نادیده گرفتن شخصیت‌های حقیقی افراد، غفلت از اخلاق و اصول اسلامی، نبود نظارت کافی و قانون موجب بروز ولنگاری مجازی می‌شود<ref>[https://roozhayeborujerd.ir/1401/02/%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7/ «ولنگاری فضای مجازی یا فضای مجازی ولنگار»، پایگاه تحلیلی خبری روزهای بروجرد.]</ref> که تهدیدی برای ذهن نوجوانان، ذائقۀ مخاطبان و اخلاق و فرهنگ ایرانی و اسلامی است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3037854/%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8 «ولنگاری فضای مجازی؛ تهدید خانواده‌های ایرانی»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

دختران و زنان به‌دلیل انتشار عکس و فیلم در شبکه‌های مجازی بیشتر از سایر افراد جامعه، در معرض سوءاستفاده هستند.<ref> [https://www.irna.ir/news/82715953/%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A8-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%B4%D9%8A%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%8A-%D9%81%D8%B6%D8%A7%D9%8A-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%8A «آسیب‌های ولنگاری در اتاق شیشه‌ای فضای مجازی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> یافته‌ها حاکی از این است که حضور بیش از پنج ساعت در فضای مجازی موجب تغییر رفتار، کاهش اعتمادبه‌نفس، احساس زشت‌انگاری، شرمساری، رقابت در جلوه‌گری بیشتر، بیداری جنسی، دسترسی زودهنگام به محتوای پورن، تشویق و تهییج جنسی، تسهیل ارتباط با جنس مخالف، ترویج بی‌بندوباری جنسی، انحراف اخلاقی، گرایش به شیوه‌های ارتباطی گسترده‌تر، تجربۀ تلخ عاطفی، شکست تحصیلی، نارضایتی جنسیتی، تمایلات تراجنسیتی و بی‌جنسیتی دختران نوجوان می‌شود.<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article_15129_0a229a6e02b474d5d6eab2a758a67f15.pdf سلطان محمدی و پورسید آقایی، «آسیب‌شناسی پدیدارشناسانۀ هویت جنسیتی دختران نوجوان در فضای مجازی»، 1402ش، ص76-78.]  </ref>

بازی‌های نامناسب مجازی باعث اعتیاد، ناهنجاری اجتماعی، انحراف رفتاری، فروپاشی خانواده، آسیب‌های اجتماعی،<ref> [https://familyweb.ir/%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C/ «بسیاری از بازی‌های فضای مجازی، آسیب‌های اجتماعی را به دنبال دارد/ خانواده و فضای مجازی»، وب‌سایت انجمن خانواده و اینترنت.]</ref>  کمردرد، اختلال در خواب و غذاخوردن، میگرن،<ref> [https://gerdab.ir/fa/news/35759/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86 «مزایا و معایب بازی‌های رایانه‌ای آنلاین»، وب‌سایت گرداب.]</ref> اختلالات بینایی، خشکی چشم، بیماری چشم‌های قهرمان گپتار،<ref> نوعی اختلال که با وجود گذشت چندین ساعت از بازی، چشم تصاویری را که به آن خیره شده می‌بیند. [https://bujikaa.com/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86/ «با‌زی‌های آنلاین و آسیب‌های آن به کودکان»، وب‌سایت بوبیعا.]</ref> انگشت نینتند،<ref>  نوعی اختلال که فرد باید برای گرفتن دو دستۀ حرکتی تعادل خود را به اشکال مختلفی حفظ کند که باعث آسیب ستون مهره‌ها، زانوها، تورم انگشتان، درد دست و مچ و حتی از دست دادن تعادل و افتادن بر زمین می‌شود. [https://bujikaa.com/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86/ «با‌زی‌های آنلاین و آسیب‌های آن به کودکان»، وب‌سایت بوبیعا.]</ref>  رفتارهای خشونت‌بار، دلواپسی بیش از حد، چاقی یا لاغری بیش از حد، کاهش تعامل اجتماعی، بی‌توجهی به بهداشت فردی، سندرم تونل کارپال،<ref>تورم قسمتی از مچ که تاندون و اعصاب اساسی از آن می‌گذرد در اثر زیر فشار بودن عصب‌های دست و ساعد. [https://bujikaa.com/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86/ «با‌زی‌های آنلاین و آسیب‌های آن به کودکان»، وب‌سایت بوبیعا».] </ref> کوچک شدن و از بین رفتن سلول‌های مغزی و حتی مرگ می‌شوند.<ref>[https://bujikaa.com/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86/ «با‌زی‌های آنلاین و آسیب‌های آن به کودکان»، وب‌سایت بوبیعا.]</ref>  

*مراقبت اجتماعی؛ راهکارهایی که اطرافیان، به‌ویژه والدین برای کاهش آسیب نوجوانان انجام می‌د‌هند، مانند میانجی‌گری فیلترینگ، کمک از روان‌شناسان حوزۀ سلامت روان،<ref>[http://vaghayeostan.ir/%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA/ «دنیا در حال تغییر است/ گزارشی دربارۀ هفتۀ سلامت روان که امسال بر سلامت جوانان و نوجوانان تأکید دارد»، وب‌سایت وقایع استان.]</ref> عادت دادن نوجوانان به استفادۀ مناسب از اینترنت در سنین کمتر، نیازشناسی، گفت‌وگو، اعتماد کردن، درک بیشتر فرزندان، سخت نگرفتن زیاد، ممنوعیت صحبت با افراد غریبه، نصب بدون هماهنگ برنامه‌، قرار دادن رمز بر گوشی برای فرزندان بدون اطلاع والدین و استفادۀ پنهانی از گوشی.<ref>[https://www.salamsch.com/blog/cellphone-rules-for-kids-and-teenagers/ «قوانین استفاده از موبایل برای کودکان و نوجوانان»، وب‌سایت مجموعه مدارس سلام.]</ref>

فرهنگ‌سازی استفادۀ درست و بهینه از اینترنت، تقویت بصیرت و عقاید، آگاهی‌بخشی به کاربران، تولید و گسترش تولیدات فرهنگی دینی در اینترنت، جایگزین کردن فعالیت‌های اجتماعی و گروهی، استفاده از اصول و روش‌های تربیتی مانند تشویق، تکرار، تنبیه و تذکر ازجمله راهکارهای دین برای مقابله با چالش‌های تربیت در فضای مجازی است.<ref> [https://www.farhangerazavi.ir/article_57847_e3e30b4266b4e4aa447232b9eb5f9fc5.pdf نوروزی و دیگران، «راهکارهای تربیت دینی در فضای مجازی با تأکید بر آموزه‌های قرآن و سیرۀ رضوی»، پاییز 1396ش، ص206.]</ref>  از منظر کارشناسان فرهنگی رعایت مبانی تربیت دینی، تأکید بر نماز اول وقت و همراهی فرزندان در ادای فرایض دینی موجب کاهش اثرات منفی اینترنت می‌شود.<ref>[https://johi.ir/afile/90-98N.M.pdf ملاحی، «نقش آموزه‌های دینی اسلامی بر پیشگیری از آثار مخرب فضای مجازی بر خانواده‌ها»، 1396ش، ص98.]</ref>