بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
پیشینۀ ترکمندوزی یا سیاهدوزی به هشتهزار سال قبل باز میگردد؛ در [[غارهای هوتو و کمربند]] در [[شهرستان بهشهر]]، سوزندوزیهای شاخکداری یافت شده است که حکایت از دیرینگی این هنر دارد.<ref> [https://www.isna.ir/news/1401091006611/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «سوزندوزی ترکمن ثبت جهانی شد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> ترکمنها ازگذشته اقدام به تهیۀ ابریشم که مادۀ اصلی سوزندوزی است، میکردند. از زمان سکاها گلدوزی ترکمن رایج بود. براساس آثار تاریخی بهجامانده، اوج این هنر در دوران افشاریه، زندیه و بهویژه قاجاریه بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/136812/fa#downloadbottom خاموشی، «تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن به شیوه سنتی و نوین»، 1387ش، ص78.]</ref> | پیشینۀ ترکمندوزی یا سیاهدوزی به هشتهزار سال قبل باز میگردد؛ در [[غارهای هوتو و کمربند]] در [[شهرستان بهشهر]]، سوزندوزیهای شاخکداری یافت شده است که حکایت از دیرینگی این هنر دارد.<ref> [https://www.isna.ir/news/1401091006611/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «سوزندوزی ترکمن ثبت جهانی شد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> ترکمنها ازگذشته اقدام به تهیۀ ابریشم که مادۀ اصلی سوزندوزی است، میکردند. از زمان سکاها گلدوزی ترکمن رایج بود. براساس آثار تاریخی بهجامانده، اوج این هنر در دوران افشاریه، زندیه و بهویژه قاجاریه بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/136812/fa#downloadbottom خاموشی، «تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن به شیوه سنتی و نوین»، 1387ش، ص78.]</ref> | ||
قدیمیترین نمونۀ سوزندوزی لباس ترکمنی که روی پارچۀ پنبهای [[سفید]] رنگ کار شده، مربوط به سدۀ ۱۲ق است، در موزۀ لسآنجلس نگهداری میشود. همچنین دو روپوش سوزندوزی شده با طرح زمینهای ابریشم طلایی و زرد نیز در مجموعههای خصوصی نگهداری میشوند.<ref>[https://aaligard.ir/turkmen-needlework/ پژوهانفر، «هنر سوزندوزی ترکمن»، وبسایت عالیگرد.]</ref> | قدیمیترین نمونۀ سوزندوزی لباس ترکمنی که روی پارچۀ پنبهای [[سفید]] رنگ کار شده، مربوط به سدۀ ۱۲ق است، در موزۀ لسآنجلس نگهداری میشود. همچنین دو روپوش سوزندوزی شده با طرح زمینهای ابریشم طلایی و [[زرد]] نیز در مجموعههای خصوصی نگهداری میشوند.<ref>[https://aaligard.ir/turkmen-needlework/ پژوهانفر، «هنر سوزندوزی ترکمن»، وبسایت عالیگرد.]</ref> | ||
==کاربرد ترکمندوزی== | ==کاربرد ترکمندوزی== | ||
[[پرونده:گوشواره-ترکمن-دوزی.jpg|بندانگشتی|317x317پیکسل|گوشواره زنانه مدل سوزندوزی ترکمن]] | [[پرونده:گوشواره-ترکمن-دوزی.jpg|بندانگشتی|317x317پیکسل|گوشواره زنانه مدل سوزندوزی ترکمن]] | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
این هنر در استانهای خراسان شمالی و گلستان رایج است. مردم ترکمن اغلب در شهرستانهای بجنورد و راز و جرگلان ساکن هستند و هنر [[سوزندوزی]] در میان زنان این اقوام رواج دارد.<ref> [https://www.isna.ir/news/1401091006700/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%8 «ثبت جهانی سوزندوزی ترکمن بهعنوان بیستمین عنصر میراث فرهنگی ناملموس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> روستای تنگلی یکی از روستاهای شهرستان گنبد استان گلستان است و به این دلیل که جمعیت قابل توجهی از ساکنین این روستا [[صنایعدستی]] سوزندوزی تولید میکنند، بهعنوان روستای ملی سوزندوزی انتخاب شده است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/14000922181526/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86 «تنگلی، روستای ملی سوزندوزی ترکمن»، خبرگزاری میراث آریا.]</ref> سوزندوزی ترکمن از صنایع دستی بومی شهرستان علیآباد کتول است.<ref>[https://www.irna.ir/news/7682008/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%DA%AF%D8%A «زیباییهای صنایع دستی اقوام گلستان در یک نگاه»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | این هنر در استانهای خراسان شمالی و گلستان رایج است. مردم ترکمن اغلب در شهرستانهای بجنورد و راز و جرگلان ساکن هستند و هنر [[سوزندوزی]] در میان زنان این اقوام رواج دارد.<ref> [https://www.isna.ir/news/1401091006700/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%8 «ثبت جهانی سوزندوزی ترکمن بهعنوان بیستمین عنصر میراث فرهنگی ناملموس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> روستای تنگلی یکی از روستاهای شهرستان گنبد استان گلستان است و به این دلیل که جمعیت قابل توجهی از ساکنین این روستا [[صنایعدستی]] سوزندوزی تولید میکنند، بهعنوان روستای ملی سوزندوزی انتخاب شده است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/14000922181526/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86 «تنگلی، روستای ملی سوزندوزی ترکمن»، خبرگزاری میراث آریا.]</ref> سوزندوزی ترکمن از صنایع دستی بومی شهرستان علیآباد کتول است.<ref>[https://www.irna.ir/news/7682008/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%DA%AF%D8%A «زیباییهای صنایع دستی اقوام گلستان در یک نگاه»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
==ابزار سوزندوزی== | ==ابزار سوزندوزی== | ||
وسایل اولیۀ سوزندوزی ترکمن نخ و پارچه است که خود تنوع بسیار زیادی را شامل میشود. نخهای طبیعی مانند ابریشمی و پنبهای و همچنین نخهای مصنوعی اکریلیک برای ترکمندوزی استفاده میشود. تنوع در پارچه نیز شامل ابریشمی، نخی، پشمی، ماهوت و ترمه در رنگهای مشکی، زرد و قرمز است. سایر لوازم جانبی برای سوزندوزی سوزن، انگشتانه، قیچی و نوار یالاقیوب است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/turkmen-embroidery2-art.html «هنر سوزندوزی ترکمن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | وسایل اولیۀ سوزندوزی ترکمن نخ و پارچه است که خود تنوع بسیار زیادی را شامل میشود. نخهای طبیعی مانند ابریشمی و پنبهای و همچنین نخهای مصنوعی اکریلیک برای ترکمندوزی استفاده میشود. تنوع در پارچه نیز شامل ابریشمی، نخی، پشمی، ماهوت و ترمه در رنگهای مشکی، زرد و قرمز است. سایر لوازم جانبی برای سوزندوزی سوزن، انگشتانه، [[قیچی]] و نوار یالاقیوب است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/turkmen-embroidery2-art.html «هنر سوزندوزی ترکمن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
==مراحل انجام سوزندوزی ترکمن== | ==مراحل انجام سوزندوزی ترکمن== | ||
[[پرونده:ترکمن-دوزی1.jpg|بندانگشتی|594x594پیکسل|لباس بورنجک با سوزن دوزیهای الوان روی پارچهی ابریشم سبز]]'''1. لایهبندی و شیاردوزی پارچه؛''' در لایهبندی، پارچۀ اصلی را به پارچهای که لایه نام دارد با دوخت ساده به فاصلۀ نیمسانتی شیاردوزی میکنند، اینکار برای ثابت نگهداشتن پارچه و سوزندوزی صورت میگیرد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/864144/fa#downloadbottom قویپنجه، «نقش و رنگ در پوشاک زنان ترکمن»، 1394ش، ص7.]</ref> | [[پرونده:ترکمن-دوزی1.jpg|بندانگشتی|594x594پیکسل|لباس بورنجک با سوزن دوزیهای الوان روی پارچهی ابریشم سبز]]'''1. لایهبندی و شیاردوزی پارچه؛''' در لایهبندی، پارچۀ اصلی را به پارچهای که لایه نام دارد با دوخت ساده به فاصلۀ نیمسانتی شیاردوزی میکنند، اینکار برای ثابت نگهداشتن پارچه و سوزندوزی صورت میگیرد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/864144/fa#downloadbottom قویپنجه، «نقش و رنگ در پوشاک زنان ترکمن»، 1394ش، ص7.]</ref> | ||
| خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
'''5. شلپه نقش؛''' شلپه بهمعنای آویز است. این طرح از نقوش حاشیۀ فرش گرفته شده است. | '''5. شلپه نقش؛''' شلپه بهمعنای آویز است. این طرح از نقوش حاشیۀ فرش گرفته شده است. | ||
'''6. آی نقش؛''' آی نقش بهمعنای نقش ماه را بافندگان ترکمن با الهام از شکل طبیعی ماه بر روی شلوارهای زنانه | '''6. آی نقش؛''' آی نقش بهمعنای نقش ماه را بافندگان ترکمن با الهام از شکل طبیعی ماه بر روی شلوارهای زنانه میدوزد. | ||
'''7. اوق گوزی؛''' اوق در گویش ترکمن به تیر و گوزی به چشم معنا میشود. نقش اوق گوزی بیانگر دلاوریهای مردم ترکمن در طول تاریخ است. | '''7. اوق گوزی؛''' اوق در گویش ترکمن به تیر و گوزی به چشم معنا میشود. نقش اوق گوزی بیانگر دلاوریهای مردم ترکمن در طول تاریخ است. | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۶: | ||
مردم ترکمن بهپیروی از فرهنگ جامعۀ پیرامون خود، در هنر سوزندوزی برای هر رنگ ساختار و کارکردی ویژه برمیگزینند؛ ازاینرو، رنگ لباسها در میان آنان بیانگر مفاهیم فرهنگ قومی، حالات روحی و باورهای هنرمند است. رنگ پوشاک در هماهنگی با رنگ و طرح، جنس، سن، موقعیت و منزلت اجتماعی معنا مییابد و برای کودک و جوان، زن و مرد متفاوت است. | مردم ترکمن بهپیروی از فرهنگ جامعۀ پیرامون خود، در هنر سوزندوزی برای هر رنگ ساختار و کارکردی ویژه برمیگزینند؛ ازاینرو، رنگ لباسها در میان آنان بیانگر مفاهیم فرهنگ قومی، حالات روحی و باورهای هنرمند است. رنگ پوشاک در هماهنگی با رنگ و طرح، جنس، سن، موقعیت و منزلت اجتماعی معنا مییابد و برای کودک و جوان، زن و مرد متفاوت است. | ||
این تفاوتها صفتهایی چون شرم و حیا، وقار و متانت، غرور و فروتنی، شادابی و سرزندگی، قدرت و ضعف، مردانگی و زنانگی و نیز وابستگیهای قومی، گروهی و دینی را بازنمایی میکند. در میان همۀ رنگها، رنگ قرمز یکی از اصلیترین رنگها در صنایعدستی مردم ترکمن | این تفاوتها صفتهایی چون شرم و حیا، وقار و متانت، غرور و فروتنی، شادابی و سرزندگی، قدرت و ضعف، [[مردانگی]] و [[زنانگی]] و نیز وابستگیهای قومی، گروهی و دینی را بازنمایی میکند. در میان همۀ رنگها، رنگ قرمز یکی از اصلیترین رنگها در صنایعدستی مردم ترکمن به شمار میآید؛ رنگی که به باور آنان نماد تداوم زندگی، رشد، تعالی و شادابی است.<ref> [https://www.sid.ir/paper/864144/fa#downloadbottom قویپنجه، «نقش و رنگ در پوشاک زنان ترکمن»، 1394ش، ص14-12.]</ref> | ||
==سوزندوزی در انواع پوشاک ترکمنها== | ==سوزندوزی در انواع پوشاک ترکمنها== | ||
