ویکی‌رز

محرمیت در معماری ایرانی: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
فریده مهدیان (بحث | مشارکت‌ها)
۳۷۶ ویرایش‌ها
خط ۶: خط ۶:
'''محرمیت؛'''به معنای مَحرم بودن، رازداری، خویشی و مَحرم است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA&d=sereh,thesis,motaradef,teyfi,wiki,farhangestan,amid,dehkhoda,ganjvajeh,moein,quran,name,fa2ar,fa2en,fa2tr,ar2fa,en2fa,kermanshah,bakhtiari,dezfuli,gonabadi,isfahani,mazani,tehrani,khalkhal دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژة محرمیت.]</ref>  مراد از محرمیت در معماری، حریم داشتن فضا از دو جنبة ساختاری و معنایی است. در شکل کالبدی متمرکز بر اصولی است که امنیت فضا را شکل می‌دهند و در حیطة معنایی ویژگی‌هایی که حرمت و ارزش را در فضا به ارمغان می‌آورند؛ به‌گونه‌ای که فرد در آن احساس آرامش می‌کند. فضاي مَحرم، فضایی است که داراي حريم، مصونيت و امنيت باشد و آرامش و آسايش افراد را تأمين کند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص3-2.]</ref>  مفهوم محرمیت در اسلام هم به‌معناي جداسازي زندگی خصوصی از تعاملات بیرونی و نیز جداسازي زنان و مردان نامحرم است که با هدف تأمین امنیت خانواده صورت می‌گیرد.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html هاشمی زرج‌آباد و همکاران، «درون‌گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی– اسلامی نمونة پژوهش میدانی؛ خانه‌های تاریخی بیرجند»، 1393ش، ص86-85.]</ref>
'''محرمیت؛'''به معنای مَحرم بودن، رازداری، خویشی و مَحرم است.<ref>[https://vajehyab.com/?q=%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA&d=sereh,thesis,motaradef,teyfi,wiki,farhangestan,amid,dehkhoda,ganjvajeh,moein,quran,name,fa2ar,fa2en,fa2tr,ar2fa,en2fa,kermanshah,bakhtiari,dezfuli,gonabadi,isfahani,mazani,tehrani,khalkhal دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژة محرمیت.]</ref>  مراد از محرمیت در معماری، حریم داشتن فضا از دو جنبة ساختاری و معنایی است. در شکل کالبدی متمرکز بر اصولی است که امنیت فضا را شکل می‌دهند و در حیطة معنایی ویژگی‌هایی که حرمت و ارزش را در فضا به ارمغان می‌آورند؛ به‌گونه‌ای که فرد در آن احساس آرامش می‌کند. فضاي مَحرم، فضایی است که داراي حريم، مصونيت و امنيت باشد و آرامش و آسايش افراد را تأمين کند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص3-2.]</ref>  مفهوم محرمیت در اسلام هم به‌معناي جداسازي زندگی خصوصی از تعاملات بیرونی و نیز جداسازي زنان و مردان نامحرم است که با هدف تأمین امنیت خانواده صورت می‌گیرد.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html هاشمی زرج‌آباد و همکاران، «درون‌گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی– اسلامی نمونة پژوهش میدانی؛ خانه‌های تاریخی بیرجند»، 1393ش، ص86-85.]</ref>


'''معماری؛''' فرآیند طراحی و ساخت بناها برای رفع نیازهای انسانی و زیباسازی محیط است که شامل فضاهای کوچک داخلی خانه‌ها تا سازه‌های عظیم شهری می‌شود.<ref>[https://www.hezarmemar.ir/maghale/71/%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%9B-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%AA «معماری؛ هنری ترکیبی از علم و خلاقیت»، وب‌سایت هزارمعمار.] </ref>
'''معماری؛''' فرآیند طراحی و ساخت بناها برای رفع نیازهای انسانی و زیباسازی محیط است که شامل فضاهای کوچک داخلی خانه‌ها تا سازه‌های عظیم شهری می‌شود.<ref group="دیدگاه">در مداخلی که ترکیبی هستند نیاز به مفهوم‌شناسی جداگانه مفاهیم نیست. در این بخش محرمیت در معماری باید مفهوم‌شناسی شود نه تک تک واژگان.
 
مفهوم محرمیت در معماری و شهرسازی به‌معنای طراحی فضا به گونه‌ای است که هم از جنبه کالبدی و هم از جنبه معنایی دارای حریم مشخص باشد. از منظر کالبدی، محرمیت بر اصولی تأکید دارد که امنیت فضا را تضمین می‌کنند. در بعد معنایی نیز به ویژگی‌هایی اشاره دارد که حرمت و ارزش را برای فضای معماری به ارمغان می‌آورند و به استفاده‌کنندگان احساس آرامش می‌بخشند.  در معماری، محرمیت از طریق جداسازی فضاهای درونی از بیرونی محقق می‌شود. این تفکیک و ایجاد مالکیت بر فضا، به ساکنان احساس امنیت و آسایش می‌دهد. علاوه بر این، دسترسی به فضاهای مختلف بر اساس یک سلسله‌مراتب مشخص صورت می‌گیرد که این چیدمان نیز به آرامش ساکنان کمک می‌کند.  </ref><ref>[https://www.hezarmemar.ir/maghale/71/%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%9B-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%AA «معماری؛ هنری ترکیبی از علم و خلاقیت»، وب‌سایت هزارمعمار.] </ref>


==تاریخچه==
==تاریخچه==
محرمیت در معماری ایرانی، به دوران باستان بر می‌گردد.<ref>[https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7.htm شیروانی و همکاران، «چگونگی حفظ محرمیت در معماری معاصر مسکونی ایران با توجه به معماری سنتی ایران»، وب‌سایت مگیران.]</ref>  تاریخ پیدایش خانه‌های درون‌گرا به قبل از اسلام بر می‌گردد. خانه‌های باستانی تپه زاغه که متعلق به هزارة ششم است <ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و همچنین معماری تخت جمشید، شوش و کوشک‌های روزگار ساسانیان گواه بر آن است؛ اما اوج شکوفایی آن در معماری پس از اسلام دیده می‌شود. با طراحی فضاهایی مانند دالان، هشتی و راهرو قلمرو فضای خصوصی را از عمومی جدا می‌کردند. در معماری بناهای مسکونی، مساجد، کاروانسراها و مدارس به اصل محرمیت توجه داشتند.<ref>[https://www.payampress.com/news/16820/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «محرمیت اصل مهم معماری ایرانی- اسلامی»، وب‌سایت پیام ساختمان.]</ref>  موضوع محرمیت از مفاهیمی است که از فرهنگ اسلامی و باورهاي دینی به عرصة معماري سنتی ایران راه یافته است.<ref>[https://s6.picofile.com/file/8215842184/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C_%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86_%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D مهدوی‌نژاد و همکاران، «محرمیت در الگوي مسکن بومی و به کارگیري آن در معماري معاصر تهران»، 1392ش، ص1.]</ref>  معماری ایرانی همان معماری سنتی است که ریشه در آموزه‌های دین یا آموزه‌های ایران باستان دارد که آکنده از عفاف و حیاست.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  تا اواخر قرن نوزده خانه‌ها به‌صورت ‌درون‌گرا ‌بودند؛ اما با سفر ناصرالدین شاه به فرنگ و بهره‌مندی از مواهب تجدد، به الگوهای اروپایی روی آوردند و به‌تدریج ساختمان‌ها به سبک برون‌گرایی ساخته شدند.<ref>[https://urdp.atu.ac.ir/article_14684.html ازنب و همکاران، «بررسی سلسله‌مراتب فضایی در ایجاد محرمیت خانه‌ها با رویکرد گونه‌شناسی تاریخی»، 1401ش، ص155.]</ref>
محرمیت در معماری ایرانی، به دوران باستان بر می‌گردد.<ref>[https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7.htm شیروانی و همکاران، «چگونگی حفظ محرمیت در معماری معاصر مسکونی ایران با توجه به معماری سنتی ایران»، وب‌سایت مگیران.]</ref>  تاریخ پیدایش خانه‌های درون‌گرا به قبل از اسلام بر می‌گردد. خانه‌های باستانی تپه زاغه که متعلق به هزارة ششم است <ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و همچنین معماری تخت جمشید، شوش و کوشک‌های روزگار ساسانیان گواه بر آن است؛ اما اوج شکوفایی آن در معماری پس از اسلام دیده می‌شود. با طراحی فضاهایی مانند دالان، هشتی و راهرو قلمرو فضای خصوصی را از عمومی جدا می‌کردند. در معماری بناهای مسکونی، مساجد، کاروانسراها و مدارس به اصل محرمیت توجه داشتند.<ref>[https://www.payampress.com/news/16820/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «محرمیت اصل مهم معماری ایرانی- اسلامی»، وب‌سایت پیام ساختمان.]</ref>  موضوع محرمیت از مفاهیمی است که از فرهنگ اسلامی و باورهاي دینی به عرصة معماري سنتی ایران راه یافته است.<ref group="دیدگاه">این نکته با ادعای پیشین مبنی بر ریشه‌ داشتن محرمیت در معماری از دوران باستان، در تناقض است.</ref><ref>[https://s6.picofile.com/file/8215842184/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C_%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86_%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D مهدوی‌نژاد و همکاران، «محرمیت در الگوي مسکن بومی و به کارگیري آن در معماري معاصر تهران»، 1392ش، ص1.]</ref>  معماری ایرانی همان معماری سنتی است که ریشه در آموزه‌های دین یا آموزه‌های ایران باستان دارد که آکنده از عفاف و حیاست.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  تا اواخر قرن نوزده خانه‌ها به‌صورت ‌درون‌گرا ‌بودند؛ اما با سفر ناصرالدین شاه به فرنگ و بهره‌مندی از مواهب تجدد، به الگوهای اروپایی روی آوردند و به‌تدریج ساختمان‌ها به سبک برون‌گرایی ساخته شدند.<ref>[https://urdp.atu.ac.ir/article_14684.html ازنب و همکاران، «بررسی سلسله‌مراتب فضایی در ایجاد محرمیت خانه‌ها با رویکرد گونه‌شناسی تاریخی»، 1401ش، ص155.]</ref><ref group="دیدگاه">عبارت‌ها نباید به‌صورت فیش‌های جداگانه و گسسته کنار هم قرار گیرند، بلکه لازم است پیوند معنایی و منطقی آن‌ها به‌روشنی حفظ شود.


==ضرورت ایجاد حریم==  
در این بخش به تاریخچه محرمیت می‌پردازید لذا اشاره به برون‌گرایی نیازی نیست.</ref>
نیاز به وجود حریم در میان انسان‌ها، دلایل متعددی دارد؛ برخی از دلایل شکل‌گیری ایجاد حریم در فضاهای مسکونی، ساختارهای فرهنگی و اجتماعی هستند. مسکن به‌عنوان محل امن و آرامش خانواده باید از مشرف بودن در امان باشد تا با تسلط نداشتن بیگانگان بر فضاهای داخلی، قلمرو اعضای خانواده حفظ شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> بر همین اساس؛ بسیاري از محققان، رویکردهاي فرهنگی، اعتقادی و مسائل اقلیمی را در شکل‌گیري ساختار معماري ایرانی مؤثر می‌دانند.<ref>[https://s6.picofile.com/file/8215842184/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C_%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86_%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D مهدوی‌نژاد و همکاران، «محرمیت در الگوي مسکن بومی و به کارگیري آن در معماري معاصر تهران»، 1392ش، ص2.]</ref>
 
==ضرورت ایجاد حریم<ref group="دیدگاه">محرمیت</ref>==  
نیاز به وجود حریم در میان انسان‌ها، دلایل متعددی دارد؛ برخی از دلایل شکل‌گیری ایجاد حریم در فضاهای مسکونی، ساختارهای فرهنگی و اجتماعی هستند. مسکن به‌عنوان محل امن و آرامش خانواده باید از مشرف بودن در امان باشد تا با تسلط نداشتن بیگانگان بر فضاهای داخلی، قلمرو اعضای خانواده حفظ شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> بر همین اساس؛ بسیاري از محققان، رویکردهاي فرهنگی، اعتقادی و مسائل اقلیمی را در شکل‌گیري ساختار معماري ایرانی مؤثر می‌دانند.<ref group="دیدگاه">بر همین اساس؛ بسیاري از محققان، رویکردهاي فرهنگی، اعتقادی و مسائل اقلیمی را در شکل‌گیري ساختار معماري ایرانی مؤثر می‌دانند.
 
این عبارت به نوعی تکرار گزاره اول همین بند است.</ref><ref>[https://s6.picofile.com/file/8215842184/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C_%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86_%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C_%D9%88_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A2%D9%86_%D8%AF%D مهدوی‌نژاد و همکاران، «محرمیت در الگوي مسکن بومی و به کارگیري آن در معماري معاصر تهران»، 1392ش، ص2.]</ref>


==جایگاه محرمیت در اسلام و نقش آن در معماری==
==جایگاه محرمیت در اسلام و نقش آن در معماری==
یکی از نیازهای ذاتی انسان، تمایل به حفظ حریم خصوصی است که در اسلام نیز بدان توجه زیادی شده است. در آیاتی از قرآن کریم، به حفظ حریم در فضای مسکونی<ref>آیات 27، 31 و 61 سورة نور و همچنین آیة 23 سورة نساء.</ref> و در روایات نیز بر رعایت حریم دیگران و عدم تجاوز از آن پرداخته شده است.<ref>[https://www.iust.ac.ir/jria/browse.php?a_id=1571&sid=1&slc_lang=fa ثقه‌الاسلامی و احمدی‌بنکدار، «شاخص‌سازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی»، 1401، ص5-4.]</ref> با ظهور دین اسلام، حفظ حریم خانواده در تفکر معمار ایرانی برجسته و پررنگ شد<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  و محرمیت به‌عنوان یک اصل بنیادي<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html هاشمی زرج‌آباد و همکاران، «درون‌گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی– اسلامی نمونة پژوهش میدانی؛ خانه‌های تاریخی بیرجند»، 1393ش، ص83.]</ref>  به كالبد فضاي معماري، هویت ایرانی- اسلامی بخشید.<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص1.]</ref> رعایت اصل محرمیت در تمامی بناها و سازه‌های معماری<ref>[https://www.payampress.com/news/16820/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «محرمیت اصل مهم معماری ایرانی- اسلامی»، وب‌سایت پیام ساختمان.]</ref>  با تأکید بر حفظ حریم خصوصی خانواده‌ها همراه شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/470298/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-% غفوریان و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید برمحرمیت»، 1396ش، ص130-129.]</ref> معماران به‌خاطر پیوند عمیق بین محرمیت و درون‌گرایی، آن را در طراحی و سامان‌دهی عناصر فضایی خانه‌ها مدنظر قرار دادند و محرمیت را هم با تفکیک فضاهای عمومی و خصوصی و اندرونی و بیرونی و تملک یافتن بر فضاها ایجاد کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2-1.]</ref>
یکی از نیازهای ذاتی انسان، تمایل به حفظ حریم خصوصی است که در اسلام نیز بدان توجه زیادی شده است. در آیاتی از قرآن کریم، به حفظ حریم در فضای مسکونی<ref>آیات 27، 31 و 61 سورة نور و همچنین آیة 23 سورة نساء.</ref> و در روایات نیز بر رعایت حریم دیگران و عدم تجاوز از آن پرداخته شده است.<ref group="دیدگاه">بر مبنای آموزه‌های قرآنی و احادیث، محرمیت و حریم در اسلام به معنای جداسازی زندگی خصوصی از تعاملات بیرونی و نیز جداسازی زنان و مردان نامحرم است؛ این اصل در معماری نیز نمود می‌یابد و با هدف تأمین امنیت خانواده در طراحی فضاها مورد توجه قرار می‌گیرد. به نظرم جایگزین این عبارت شود بهتر است: در آیاتی از قرآن کریم، به حفظ حریم در فضای مسکونی و در روایات نیز بر رعایت حریم دیگران و عدم تجاوز از آن پرداخته شده است.
 
منبع: [https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html درون گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی – اسلامی نمونه پژوهش میدانی؛ خانه های تاریخی بیرجند]</ref><ref>[https://www.iust.ac.ir/jria/browse.php?a_id=1571&sid=1&slc_lang=fa ثقه‌الاسلامی و احمدی‌بنکدار، «شاخص‌سازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی»، 1401، ص5-4.]</ref> با ظهور دین اسلام، حفظ حریم خانواده در تفکر معمار ایرانی برجسته و پررنگ شد<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  و محرمیت به‌عنوان یک اصل بنیادي<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html هاشمی زرج‌آباد و همکاران، «درون‌گرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی– اسلامی نمونة پژوهش میدانی؛ خانه‌های تاریخی بیرجند»، 1393ش، ص83.]</ref>  به كالبد فضاي معماري، هویت ایرانی-اسلامی بخشید.<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص1.]</ref> رعایت اصل محرمیت در تمامی بناها و سازه‌های معماری<ref>[https://www.payampress.com/news/16820/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «محرمیت اصل مهم معماری ایرانی- اسلامی»، وب‌سایت پیام ساختمان.]</ref>  با تأکید بر حفظ حریم خصوصی خانواده‌ها همراه شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/470298/%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-% غفوریان و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید برمحرمیت»، 1396ش، ص130-129.]</ref> معماران به‌خاطر پیوند عمیق بین محرمیت و درون‌گرایی، آن را در طراحی و سامان‌دهی عناصر فضایی خانه‌ها مدنظر قرار دادند و محرمیت را هم با تفکیک فضاهای عمومی و خصوصی و اندرونی و بیرونی و تملک یافتن بر فضاها ایجاد کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2-1.]</ref>


==رابطة حفظ حریم زنانه با معماری ایرانی==
==رابطة حفظ حریم زنانه با معماری ایرانی==
خط ۲۲: خط ۳۰:
==ابعاد محرمیت==  
==ابعاد محرمیت==  
حریم خصوصی در خانه‌های سنتی ایران دارای ابعاد بصری و صوتی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص4.]</ref>  
حریم خصوصی در خانه‌های سنتی ایران دارای ابعاد بصری و صوتی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص4.]</ref>  
===حریم بصری===
===حریم بصری<ref group="دیدگاه">ابتدا باید یک تعریفی از حریم بصری ارائه شود. بدون عبارت شما اصلا گویا نیست.
امکان دید مستقیم به فضاهای داخلی برای افراد بیگانه وجود ندارد. به‌منظور حفظ حریم بصری خانه، طراحی ورودی‌ها و پنجره‌ها مهم هستند.<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امین‌خندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفه‌های ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص7.]</ref>  ورودی‌ها به‌عنوان واسطة میان بیرون و درون به‌گونه‌ای طراحی می‌شدند تا از یک سو تمایز میان دو بخش را حفظ کنند و از سوی دیگر آنها را به یکدیگر پیوند دهند. در واقع؛ هم دعوت‌کننده و هم هشداردهنده بودند. ورودی‌ها مشخص‌کنندة مرز بین خصوصی و عمومی، بین خانواده و جامعه و بین محرم و نامحرم هستند.<ref>[https://archistory.ir/page/49/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84/ نوایی و حاجی قاسمی، خشت و خیال، 1395ش، ص25.]</ref>  در این نوع مکان‌ها، سلسله‌مراتب فضایی چون هشتی، دالان، حیاط و راهروهای بین فضای باز و حیاط، حریم خانه را از دید افراد غریبه در امان نگه می‌دارند.<ref>[http://zimatarh.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/ «طراحی معماری اسلامی»، وب‌سایت زیماطرح.]</ref>


===حریم صوتی===
برای تکمیل این بخش به مقاله زیر مراجعه کنید:
 
[https://jria.iust.ac.ir/article-1-1571-fa.pdf شاخص سازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی]
 
[https://www.armanshahrjournal.com/article_147108_5fb35b388bc261ced41de27be29e3c9a.pdf تأثیر سبک زندگی نوگرا بر چگونگی محرمیت در خانه‌های برونگرای دوره  پهلوی اول، شهر تهران]</ref>===
امکان دید مستقیم به فضاهای داخلی برای افراد بیگانه وجود ندارد. به‌منظور حفظ حریم بصری خانه، طراحی ورودی‌ها و پنجره‌ها مهم هستند.<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امین‌خندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفه‌های ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص7.]</ref>  ورودی‌ها به‌عنوان واسطة میان بیرون و درون به‌گونه‌ای طراحی می‌شدند تا از یک سو تمایز میان دو بخش را حفظ کنند و از سوی دیگر آنها را به یکدیگر پیوند دهند. در واقع؛ هم دعوت‌کننده و هم هشداردهنده بودند. ورودی‌ها مشخص‌کنندة مرز بین خصوصی و عمومی، بین خانواده و جامعه و بین محرم و نامحرم هستند.<ref>[https://archistory.ir/page/49/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84/ نوایی و حاجی قاسمی، خشت و خیال، 1395ش، ص25.]</ref> در این نوع مکان‌ها، سلسله‌مراتب فضایی چون هشتی، دالان، حیاط و راهروهای بین فضای باز و حیاط، حریم خانه را از دید افراد غریبه در امان نگه می‌دارند.<ref>[http://zimatarh.com/%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/ «طراحی معماری اسلامی»، وب‌سایت زیماطرح.]</ref>
 
===حریم صوتی<ref group="دیدگاه">براساس منابع معرفی شده در حریم بصری این قسمت هم تکمیل شود.
 
در ضمن در حریم بویایی و حریم دسترسی هم داریم که باید به بخش ابعاد محرمیت اضافه شود</ref>===
در طراحی یک ساختمان، بعضی از فضاها مانع رسیدن صدای ساکنان خانه به خیابان‌ها و منازل همجوار می‌شدند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص7.]</ref>  عناصری مانند حیاط یا صفه‌های سرپوشیده، دیوارهای بلند و ضخیم، دالان‌های مخصوص و فضاهایی بدون پنجره و روزنه‌ای به بیرون،  از تجاوز صدای ساکنین در واحدهای مسکونی همجوار جلوگیری می‌کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
در طراحی یک ساختمان، بعضی از فضاها مانع رسیدن صدای ساکنان خانه به خیابان‌ها و منازل همجوار می‌شدند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم‌زادة‌رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص7.]</ref>  عناصری مانند حیاط یا صفه‌های سرپوشیده، دیوارهای بلند و ضخیم، دالان‌های مخصوص و فضاهایی بدون پنجره و روزنه‌ای به بیرون،  از تجاوز صدای ساکنین در واحدهای مسکونی همجوار جلوگیری می‌کردند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه می‌دهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>


خط ۶۲: خط ۷۸:


==راهکارهای حفظ محرمیت==
==راهکارهای حفظ محرمیت==
با طراحی داخلی فضاها، ایجاد حریم برای همسایه‌ها و فضاهای تقسیم امنیت، آسایش و آسودگی خاطر ساکنین فراهم خواهد شد.<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وب‌سایت ایثارپرس.]</ref>  معماران می‌توانند با تأکید بر سیاست ایرانی- اسلامی و هماهنگ با اصول خانواده‌محوری، با سامان‌دهی و طراحی فضاها و با درنظرگرفتن مفهوم قلمرو و اولویت‌بندی، طراحی پررنگ مرزها با عرصه‌بندی و طراحی فضای بینابین و سلسله‌مراتب فضایی، نقش برجسته‌ای در حفظ حریم در نظام فضایی بناها ایفا کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/414550/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D9%85%D8%B9% بابازادة‌اسکویی و همکاران، «ارتقای بنیان‌های نظری مفهوم حریم در مسکن معاصر از منظر روانشناسی محیطی، نمونة موردی: برج مسکونی میلاد تبریز»، 1398ش، ص71-70.]</ref>
با طراحی داخلی فضاها، ایجاد حریم برای همسایه‌ها و فضاهای تقسیم امنیت، آسایش و آسودگی خاطر ساکنین فراهم خواهد شد.<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وب‌سایت ایثارپرس.]</ref>  معماران می‌توانند با تأکید بر سیاست ایرانی- اسلامی و هماهنگ با اصول خانواده‌محوری، با سامان‌دهی و طراحی فضاها و با درنظرگرفتن مفهوم قلمرو و اولویت‌بندی، طراحی پررنگ مرزها با عرصه‌بندی و طراحی فضای بینابین و سلسله‌مراتب فضایی، نقش برجسته‌ای در حفظ حریم در نظام فضایی بناها ایفا کنند.<ref>در انتهای مقاله به محرمیت در معماری و شهرسازی غربی نیز اشاره کنید:
 
منبع: [https://jria.iust.ac.ir/article-1-1571-fa.pdf شاخص سازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی]</ref><ref>[https://ensani.ir/fa/article/414550/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D9%85%D8%B9% بابازادة‌اسکویی و همکاران، «ارتقای بنیان‌های نظری مفهوم حریم در مسکن معاصر از منظر روانشناسی محیطی، نمونة موردی: برج مسکونی میلاد تبریز»، 1398ش، ص71-70.]</ref>


==پانویس==
==پانویس==
برگرفته از «https://fa.wikirose.ir/wiki/محرمیت_در_معماری_ایرانی»