| خط ۹: | خط ۹: | ||
محرمیت در معماری ایرانی پیشینهای کهن دارد که ریشههای آن به دوران باستان بازمیگردد.<ref>[https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7.htm شیروانی و همکاران، «چگونگی حفظ محرمیت در معماری معاصر مسکونی ایران با توجه به معماری سنتی ایران»، وبسایت مگیران.]</ref> شواهدی همچون خانههای باستانی تپه زاغه، متعلق به هزارة ششم پیش از میلاد،<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و همچنین ساختارهای معماری در تخت جمشید، شوش و کوشکهای دوران ساسانی، مؤید این واقعیت هستند. با اینحال، محرمیت در معماری ایرانی پس از اسلام به اوج شکوفایی خود رسید. معماران با بهرهگیری از عناصری چون دالان، هشتی و راهرو، موفق شدند مرز میان فضاهای عمومی و خصوصی را بهخوبی تعریف و حفظ کنند. این اصل بنیادین نهتنها در خانههای مسکونی، بلکه در طراحی مساجد، کاروانسراها و مدارس نیز مورد توجه قرار میگرفت.<ref>[https://www.payampress.com/news/16820/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «محرمیت اصل مهم معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت پیام ساختمان.]</ref> | محرمیت در معماری ایرانی پیشینهای کهن دارد که ریشههای آن به دوران باستان بازمیگردد.<ref>[https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7.htm شیروانی و همکاران، «چگونگی حفظ محرمیت در معماری معاصر مسکونی ایران با توجه به معماری سنتی ایران»، وبسایت مگیران.]</ref> شواهدی همچون خانههای باستانی تپه زاغه، متعلق به هزارة ششم پیش از میلاد،<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و همچنین ساختارهای معماری در تخت جمشید، شوش و کوشکهای دوران ساسانی، مؤید این واقعیت هستند. با اینحال، محرمیت در معماری ایرانی پس از اسلام به اوج شکوفایی خود رسید. معماران با بهرهگیری از عناصری چون دالان، هشتی و راهرو، موفق شدند مرز میان فضاهای عمومی و خصوصی را بهخوبی تعریف و حفظ کنند. این اصل بنیادین نهتنها در خانههای مسکونی، بلکه در طراحی مساجد، کاروانسراها و مدارس نیز مورد توجه قرار میگرفت.<ref>[https://www.payampress.com/news/16820/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «محرمیت اصل مهم معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت پیام ساختمان.]</ref> | ||
== '''ضرورت و جایگاه محرمیت در معماری ایرانی-اسلامی''' == | =='''ضرورت و جایگاه محرمیت در معماری ایرانی-اسلامی'''== | ||
محرمیت از نیازهای فطری انسان و از اصول مورد تأکید در فرهنگ و آموزههای اسلامی است.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html هاشمی زرجآباد و همکاران، «درونگرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی– اسلامی نمونة پژوهش میدانی؛ خانههای تاریخی بیرجند»، 1393ش، ص86-85.]</ref> این اصل با ظهور اسلام در اندیشۀ معمار ایرانی جایگاه برجستهتری یافت و بهعنوان بنیانی هویّتساز در معماری ایرانی-اسلامی نقشآفرینی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> معماری سنتی ایران، بهویژه در بناهای درونگرا، بر پایۀ اصل حرمت و محرمیت شکل گرفته و با ساماندهی دقیق فضاها، مرزی مشخص میان حوزههای عمومی و خصوصی ترسیم کرده و امکان تملک و کنترل بر فضاها را فراهم میساخت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2-1.]</ref> | محرمیت از نیازهای فطری انسان و از اصول مورد تأکید در فرهنگ و آموزههای اسلامی است.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137735.html هاشمی زرجآباد و همکاران، «درونگرایی و بازتاب اصل محرمیت در معماری ایرانی– اسلامی نمونة پژوهش میدانی؛ خانههای تاریخی بیرجند»، 1393ش، ص86-85.]</ref> این اصل با ظهور اسلام در اندیشۀ معمار ایرانی جایگاه برجستهتری یافت و بهعنوان بنیانی هویّتساز در معماری ایرانی-اسلامی نقشآفرینی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> معماری سنتی ایران، بهویژه در بناهای درونگرا، بر پایۀ اصل حرمت و محرمیت شکل گرفته و با ساماندهی دقیق فضاها، مرزی مشخص میان حوزههای عمومی و خصوصی ترسیم کرده و امکان تملک و کنترل بر فضاها را فراهم میساخت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2-1.]</ref> | ||
هدف از رعایت محرمیت، تأمین امنیت، آرامش و حریم خانواده بوده است؛ ازاینرو، معماری خانهها بهگونهای شکل میگرفت که از اشراف بیگانگان جلوگیری کند و قلمرو خصوصی اعضای خانواده را محفوظ نگه دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> معماران با در نظر گرفتن پیوند عمیق میان محرمیت و درونگرایی، در طراحی فضایی خانه اصل محرمیت را در کالبد بناها بهصورت ملموس بازتاب دادند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2-1.]</ref> | هدف از رعایت محرمیت، تأمین امنیت، آرامش و حریم خانواده بوده است؛ ازاینرو، معماری خانهها بهگونهای شکل میگرفت که از اشراف بیگانگان جلوگیری کند و قلمرو خصوصی اعضای خانواده را محفوظ نگه دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> معماران با در نظر گرفتن پیوند عمیق میان محرمیت و درونگرایی، در طراحی فضایی خانه اصل محرمیت را در کالبد بناها بهصورت ملموس بازتاب دادند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزادةرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانة سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونة موردی: خانة رسولیان یزد»، 1399ش، ص2-1.]</ref> | ||
== حفظ حریم زنانه در بستر معماری ایرانی == | ==حفظ حریم زنانه در بستر معماری ایرانی== | ||
در معماری سنتی ایران، جایگاه زن در چارچوب ساختار زندگی ایرانی و بهویژه در حوزۀ مسکن مورد توجه معماران قرار داشته است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> حریم خصوصی در این معماری با هدف کنترل تعاملات اجتماعی میان زنان و مردان نامحرم شکل گرفته و از طریق ایجاد حایلهای کالبدی، سلسلهمراتب فضایی<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وبسایت ایثارپرس.]</ref> و مرزگذاری دقیق، بر حفظ کرامت، آرامش و امنیت زنان تأکید شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1497822 «بررسی رابطة حریم زنانه با معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت راسخون.]</ref> این تفکیک فضایی نه برای محدودسازی، بلکه برای صیانت از شخصیت و نقش زن در خانواده بوده و موجب میشد زن در فضای اندرونی احساس امنیتخاطر داشته باشد. طراحی حریم بهعنوان یکی از دغدغههای مداوم معماری ایرانی، در همهگونه بناها از جمله خانهها، کاخها، فضاهای مذهبی و مراکز تجاری بهکار گرفته میشد و نقش مهمی در ایجاد امنیت ایفا میکرد.<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امینخندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفههای ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص2.]</ref> | در معماری سنتی ایران، جایگاه زن در چارچوب ساختار زندگی ایرانی و بهویژه در حوزۀ مسکن مورد توجه معماران قرار داشته است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/10/23/2174108/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE% «قرآن چه راهکاری برای حفظ حریم خصوصی در خانه ارائه میدهد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> حریم خصوصی در این معماری با هدف کنترل تعاملات اجتماعی میان زنان و مردان نامحرم شکل گرفته و از طریق ایجاد حایلهای کالبدی، سلسلهمراتب فضایی<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وبسایت ایثارپرس.]</ref> و مرزگذاری دقیق، بر حفظ کرامت، آرامش و امنیت زنان تأکید شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1497822 «بررسی رابطة حریم زنانه با معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت راسخون.]</ref> این تفکیک فضایی نه برای محدودسازی، بلکه برای صیانت از شخصیت و نقش زن در خانواده بوده و موجب میشد زن در فضای اندرونی احساس امنیتخاطر داشته باشد. طراحی حریم بهعنوان یکی از دغدغههای مداوم معماری ایرانی، در همهگونه بناها از جمله خانهها، کاخها، فضاهای مذهبی و مراکز تجاری بهکار گرفته میشد و نقش مهمی در ایجاد امنیت ایفا میکرد.<ref>[https://civilica.com/doc/1486170/ امینخندقی و همکاران، «واکاوی مؤلفههای ارتقاءدهندة حریم در معماری خانة مسکونی مقایسة تطبیقی دورة قاجار (خانة داروغه) و دورة معاصر (خانة اندرزگو)»، 1401ش، ص2.]</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
اصل محرمیت در معماری، به ویژه در معماری سنتی ایران، بر پایه سلسله مراتب فضایی و درونگرایی شکل میگرفت: | اصل محرمیت در معماری، به ویژه در معماری سنتی ایران، بر پایه سلسله مراتب فضایی و درونگرایی شکل میگرفت: | ||
=== '''درونگرایی''' === | ==='''درونگرایی'''=== | ||
مفهومي است كه بهصورت يك اصل در شكلگيري محرميت در بناهای سنتي نقش دارد و در مباني و اصول انديشههاي اجتماعي و فرهنگي ایران ریشه دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص5.]</ref> در فرهنگ ایرانی، خانه را بهگونهای طراحی میکردند تا در تقسیم مسیر و ایجاد مکث، محرمیت را برای اهالی خانه ایجاد کند.<ref>[https://upjournal.ir/fa/paper.php?pid=105 هاشمی و صیادی، «رویکرد به محرمیت در معماری خانههای سنتی اسلامی ایرانی و ارایة تمهیداتی برای محرمیت و اصلاح معایب خانههای معاصر با شیوة نوین»، 1399ش، ص1.]</ref> | مفهومي است كه بهصورت يك اصل در شكلگيري محرميت در بناهای سنتي نقش دارد و در مباني و اصول انديشههاي اجتماعي و فرهنگي ایران ریشه دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص5.]</ref> در فرهنگ ایرانی، خانه را بهگونهای طراحی میکردند تا در تقسیم مسیر و ایجاد مکث، محرمیت را برای اهالی خانه ایجاد کند.<ref>[https://upjournal.ir/fa/paper.php?pid=105 هاشمی و صیادی، «رویکرد به محرمیت در معماری خانههای سنتی اسلامی ایرانی و ارایة تمهیداتی برای محرمیت و اصلاح معایب خانههای معاصر با شیوة نوین»، 1399ش، ص1.]</ref> | ||
=== '''سلسلهمراتب فضایی''' === | ==='''سلسلهمراتب فضایی'''=== | ||
اصل سلسلهمراتب، بهعنوان یک اصل بنیادین در هستی، نقشی اساسی در شکلگیری مفهوم محرمیت در معماری و شهرسازی ایرانی ایفا میکند. این اصل بهمعنای ساماندهی و ترکیب فضاها بر اساس ویژگیهای کالبدی یا کارکردی آنهاست که منجر به ایجاد سلسلهمراتبی در نحوة قرارگیری، استفاده یا مشاهده عناصر میشود. در معماری سنتی ایران، این اصل بهویژه در فضاهای ورودی بهدقت رعایت شده است. فضاهای ورودی نه تنها محل اتصال فضای درونی به بیرونی هستند، بلکه تمامی فعالیتها از جمله تغییر مسیر و ورود به فضای داخلی، بر همین اساس طراحی شدهاند تا ضمن حفظ محرمیت، کارکرد این فضاها به بهترین شکل ممکن انجام شود. | اصل سلسلهمراتب، بهعنوان یک اصل بنیادین در هستی، نقشی اساسی در شکلگیری مفهوم محرمیت در معماری و شهرسازی ایرانی ایفا میکند. این اصل بهمعنای ساماندهی و ترکیب فضاها بر اساس ویژگیهای کالبدی یا کارکردی آنهاست که منجر به ایجاد سلسلهمراتبی در نحوة قرارگیری، استفاده یا مشاهده عناصر میشود. در معماری سنتی ایران، این اصل بهویژه در فضاهای ورودی بهدقت رعایت شده است. فضاهای ورودی نه تنها محل اتصال فضای درونی به بیرونی هستند، بلکه تمامی فعالیتها از جمله تغییر مسیر و ورود به فضای داخلی، بر همین اساس طراحی شدهاند تا ضمن حفظ محرمیت، کارکرد این فضاها به بهترین شکل ممکن انجام شود. | ||
کاربرد اصل سلسلهمراتب در معماری و شهرسازی سنتی ایران ریشه در جهانبینی اسلامی و عرفان اسلامی دارد که در آن طی مراحل و منازل گوناگون در یک سلسلهمراتب خاص شناخته میشود و هر فضا و حریم ویژگیهای خاص خود را داراست. این دیدگاه در حوزههای مختلفی مانند سلسلهمراتب فضایی و عملکردی (عبوری، محلهای و منطقهای) بهوضوح قابل مشاهده است و نشاندهندة اهمیت این اصل در طراحی فضاهایی است که همزمان با احترام به حریم خصوصی، پاسخگوی نیازهای کارکردی نیز هستند.<ref>[https://www.iust.ac.ir/jria/browse.php?a_id=1571&sid=1&slc_lang=fa ثقهالاسلامی و احمدیبنکدار، «شاخصسازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی»، 1401، ص6.]</ref> | کاربرد اصل سلسلهمراتب در معماری و شهرسازی سنتی ایران ریشه در جهانبینی اسلامی و عرفان اسلامی دارد که در آن طی مراحل و منازل گوناگون در یک سلسلهمراتب خاص شناخته میشود و هر فضا و حریم ویژگیهای خاص خود را داراست. این دیدگاه در حوزههای مختلفی مانند سلسلهمراتب فضایی و عملکردی (عبوری، محلهای و منطقهای) بهوضوح قابل مشاهده است و نشاندهندة اهمیت این اصل در طراحی فضاهایی است که همزمان با احترام به حریم خصوصی، پاسخگوی نیازهای کارکردی نیز هستند.<ref>[https://www.iust.ac.ir/jria/browse.php?a_id=1571&sid=1&slc_lang=fa ثقهالاسلامی و احمدیبنکدار، «شاخصسازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی»، 1401، ص6.]</ref> | ||
==== جلوههای کالبدی رعایت سلسله مراتب در معماری ایرانی ==== | ====جلوههای کالبدی رعایت سلسله مراتب در معماری ایرانی==== | ||
مهمترين جلوة كالبدي رعايت سلسلهمراتب در ساختمان است با طراحی عناصري چون نقشة بناها، ورودیها، حیاطهای مرکزی، دیوارهای بلند، دالانها، پنجرههای مشبک،<ref>[https://civilica.com/doc/2133866/ کربلائیاکبر و ابدالیمحمودآبادی، «عوامل و ابزارهای محرمیت در معماری سنتی ایرانی: نگاهی به الگوهای طراحی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> اتاقها، ايوانها و پشتبامها ایجاد میشود<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص4.]</ref> که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود: | مهمترين جلوة كالبدي رعايت سلسلهمراتب در ساختمان است با طراحی عناصري چون نقشة بناها، ورودیها، حیاطهای مرکزی، دیوارهای بلند، دالانها، پنجرههای مشبک،<ref>[https://civilica.com/doc/2133866/ کربلائیاکبر و ابدالیمحمودآبادی، «عوامل و ابزارهای محرمیت در معماری سنتی ایرانی: نگاهی به الگوهای طراحی»، وبسایت سیویلیکا.]</ref> اتاقها، ايوانها و پشتبامها ایجاد میشود<ref>[https://www.sid.ir/paper/826624/fa اغنیائی و همکاران، «نقش محرمیت در معماری اسلامی- ایرانی»، 1394ش، ص4.]</ref> که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود: | ||
| خط ۸۵: | خط ۸۵: | ||
در راستای ضرورت بازنگری در معماری معاصر بهمنظور حفظ محرمیت، توجه به اصول سنتی طراحی فضاها بیش از پیش اهمیت مییابد. بازتعریف ساختارهای فضایی با تأکید بر طراحی داخلی متناسب، ایجاد حریم برای همسایگان و بهرهگیری از فضاهای واسط، میتواند امنیت، آرامش و آسودگی خاطر ساکنان را تقویت کند.<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وبسایت ایثارپرس.]</ref> در این مسیر، معماران باید با الهام از سیاستهای ایرانی-اسلامی و خانوادهمحور، و با بازاندیشی در مفاهیمی همچون قلمرو، مرزبندی فضاها، سلسلهمراتب فضایی و طراحی عرصههای بینابینی، نقش مؤثری در بازسازی نظام فضایی بناها ایفا کنند تا معماری امروز با نیازهای فرهنگی و ارزشی جامعه هماهنگ شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/414550/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D9%85%D8%B9% بابازادةاسکویی و همکاران، «ارتقای بنیانهای نظری مفهوم حریم در مسکن معاصر از منظر روانشناسی محیطی، نمونة موردی: برج مسکونی میلاد تبریز»، 1398ش، ص71-70.]</ref> | در راستای ضرورت بازنگری در معماری معاصر بهمنظور حفظ محرمیت، توجه به اصول سنتی طراحی فضاها بیش از پیش اهمیت مییابد. بازتعریف ساختارهای فضایی با تأکید بر طراحی داخلی متناسب، ایجاد حریم برای همسایگان و بهرهگیری از فضاهای واسط، میتواند امنیت، آرامش و آسودگی خاطر ساکنان را تقویت کند.<ref>[http://www.isarpress.ir/1400/10/22/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «محرمیت در معماری»، وبسایت ایثارپرس.]</ref> در این مسیر، معماران باید با الهام از سیاستهای ایرانی-اسلامی و خانوادهمحور، و با بازاندیشی در مفاهیمی همچون قلمرو، مرزبندی فضاها، سلسلهمراتب فضایی و طراحی عرصههای بینابینی، نقش مؤثری در بازسازی نظام فضایی بناها ایفا کنند تا معماری امروز با نیازهای فرهنگی و ارزشی جامعه هماهنگ شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/414550/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D9%85%D8%B9% بابازادةاسکویی و همکاران، «ارتقای بنیانهای نظری مفهوم حریم در مسکن معاصر از منظر روانشناسی محیطی، نمونة موردی: برج مسکونی میلاد تبریز»، 1398ش، ص71-70.]</ref> | ||
==وجه تمایز محرمیت در معماری | ==وجه تمایز محرمیت در معماری ایرانی- اسلامی با معماری غربی== | ||
مفهوم محرمیت | مفهوم محرمیت در فرهنگها و سبکهای زندگی مختلف تفاوت دارد. در فرهنگ شرقی، محرمیت بهعنوان پدیدهای حقیقی دیده میشود که بر اساس عرف، باورهای دینی و ارزشهای فرهنگی شکل گرفته و هدف آن حفظ حرمت فرد و ایجاد تفکیک میان زن و مرد است. این نگرش بر پایه سلسلهمراتب واقعی و نگاه درونگرا استوار است و تأکید زیادی بر حفظ فضای خصوصی دارد. در مقابل، فرهنگ غربی محرمیت را بیشتر یک مفهوم حقوقی و اجتماعی میداند که به خلوت فردی و تنظیم روابط اجتماعی مربوط میشود و بهصورت نسبی و تغییرپذیر تعریف میشود. نگاه غربی گرایش برونگرا دارد و بر قوانین و عرف اجتماعی مبتنی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1407124/fa#downloadbottom ناصریازغندی و همکاران، «وجوه تمایز مؤلفههای محرمیت معماری متأثر از تفاوت سبک زندگی در فرهنگ شرق و غرب»، 1402ش، ص77 و 63.] </ref> | ||
در | در معماری نیز این تفاوتها بازتاب مییابد. معماری غربی پیش از مدرنیته محرمیت را با عملکردگرایی حفظ میکرد، اما در دورههای معاصر با ورود سبکهای نوگرا و باز شدن فضاهای معماری، این مفهوم بهطور قابل توجهی تضعیف شده است..<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-9/67474-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «نقش حریم در معماری ایرانی و اسلامی»، وبسایت هنرآنلاین.]</ref> در حالی که معماری شرقی بهخصوص ایرانی-اسلامی، محرمیت را به عنوان عنصری اساسی و هویّتساز پذیرفته بود، اما با ورود مدرنیته و فناوریهای نو، فاصله گرفتن از این اصول موجب شده است که محرمیت کمتر در طرحها و ساختارهای معماری امروزین مورد توجه باشد. به این ترتیب، تغییرات ساختاری در بناهای مسکونی به کمرنگ شدن جایگاه محرمیت و حریم خصوصی انجامیده است..<ref>[https://www.iust.ac.ir/jria/browse.php?a_id=1571&sid=1&slc_lang=fa ثقهالاسلامی و احمدیبنکدار، «شاخصسازی اصل محرمیت در شهرسازی ایرانی- اسلامی»، 1401، ص2.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
