لباس مردم کلات نادری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''جَنگه''': نواری است نسبتا پهن که عرضی ۷ سانتی‌متر و طولی به‌اندازۀ زیر چانه تا روی سر دارد. تکه‌های سمت چپ و راست جنگه با نوارهای نخی و دستباف به هم متصل می‌شود. این نوارهای نخی زیر گلو قرار می‌گیرد. روی نوار پهن از بالا تا روی گوش‌ها، پول‌دوزی شده است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان، 1383ش، ص28.</ref>

'''شال و عرقچین''': این نوع شال سر که آقایان به دور سر خود می‌پیچند، «مِندیل» نام دارد و دارای رنگ‌بندی سفید، قرمز و سبز که رنگ سبز آن مخصوص سادات است. بزرگ‌ترها زیر شال خود عرقچین نیز می‌پوشند که نوعی کلاه نخی سفید‌رنگ است که با نخ ابریشم سفید، دست‌دوزی شده است. طرح و نقش این دست‌دوزی‌ها در اثر انعکاس نور ظاهر می‌شوند و به آن خامه‌دوزی گفته می‌شود. مردان مسن در فصل تابستان از عرقچین نخی قلاب‌دوزی شده استفاده می‌کنند و روی آن شال سر می‌پیچند. این شال به‌شکل مستطیل و در ابعادی به‌طول دو تا سه متر و عرض ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر دوخته می‌شود.<ref>اکبری‌زاده، تاثیر پوشاک اقوام ایرانی در اشاعۀ صنعت گردشگری (مطالعۀ موردی: پوشاک استان خراسان رضوی)،  1401ش، ص141.</ref>

'''گوش‌کلا''': از آنجا که کلات نادری منطقه‌ای سرد و کوهستانی است، از بدو تولد سر کودک را با کلاه‌های نخی یا پشمی می‌پوشانند. مردم کلات به این نوع کلاه، «گوش‌کُلا» می‌گویند؛ چرا که علاوه بر سر، گوش‌های کودک را نیز می‌پوشاند و در زیر گلو با بند یا دکمه‌ای بسته می‌شود. با رشد کودک، کلاه پسرانه نیز تغییر شکل می‌دهد. پسران در حدود ۳ تا ۵ سالگی، کلاه‌هایی از جنس ابریشم روی سر می‌گذارند که بیشتر جنبۀ تزیینی دارد. کلاه‌های نوک‌تیز و بلند پسران، «چین‌گله بیرک» و کلاه‌های تخت به «عرقچین» معروف است. رنگ‌های به‌‌‌‌‌‌‌ کار رفته در این کلاه‌ها، از طبیعت منطقه الهام گرفته شده است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان، 1383ش، ص55.</ref>

جنس بیشتر لباس‌های مردم کلات نادری از ابریشم است؛ چرا که پرورش کرم ابریشم جزء صنایع رایج در این منطقه به شمار می‌رود. امروزه نیز تعدادی از زنان در روستاهای کردنشین و ترک‌نشین کلات از جمله دو روستای زاوین و آقداش به بافت پارچه‌های ابریشمی برای تهیۀ لباس به دو شکل ساده و طرح‌دار (پیکام‌دار) مشغول هستند.<ref> «لباس محلی کلات (خراسان)»،  وب‌سایت مجتمع فنی تهران (نمایندگی نیاوران. </ref> در شهر زاوین مرسوم است که برای مراسم عروسی، خانواده‌ها برای دختر و پسر، یک دست لباس ابریشمی تهیه می‌کنند.<ref> «شهری که زنان آن، گران‌ترین لباس‌های دنیا را تولید می‌کنند»،  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا. </ref> در سال ۱۴۰۲ش، شهر زاوین به‌عنوان شهر ملی ابریشم‌بافی به ثبت ملی رسیده و دارای نشان ملی و مهر اصالت یونسکو است.<ref> «شهری که زنان آن، گران‌ترین لباس‌های دنیا را تولید می‌کنند»،  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا. </ref>

طبق برآوردها، حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ کارگاه تولید لباس‌های محلی در این منطقه وجود دارد که برخی از این کارگاه‌ها با توجه به تحولات روز، تولیدات خود را به‌روز کرده‌اند. بیشتر این لباس‌ها در خود شهر و توسط مردم بومی منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرد.<ref> «شهری که زنان آن، گران‌ترین لباس‌های دنیا را تولید می‌کنند»،  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).</ref>

*احمدی، رویا و نوروزی‌طلب، حمیدرضا، «بررسی نقش‌های تزیینی پوشاک محلی شهرستان کلات نادر»،  پایان‌نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد، تهران، کتابخانۀ پردیس هنرهای زیبا، وب‌سایت دانشگاه تهران، 1391ش.

*

*اکبری‌زاده، اکرم، تاثیر پوشاک اقوام ایرانی در اشاعۀ صنعت گردشگری (مطالعۀ موردی: پوشاک استان خراسان رضوی)،  پایان‌نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد، مشهد، مؤسسۀ آموزش عالی غیرانتفاعی-غیردولتی کمال‌الملک، 1401ش.

*

*امیدی، ناهید، دیده و دل و دست، پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان، مشهد، به‌نشر، 1383ش.

*

*«شهری که زنان آن، گران‌ترین لباس‌های دنیا را تولید می‌کنند»،  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)،  تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1403ش.

*

*«لباس محلی کلات (خراسان)»،  وب‌سایت مجتمع فنی تهران (نمایندگی نیاوران)،  تاریخ بازدید: 3 بهمن 1403ش.

*

*«لباس محلی کلات نادری»،  وب‌سایت میراث آریا، تاریخ بازدید: 3 بهمن 1403ش.

*

*محمودی‌عالمی، علی و کریمی، زهرا، «شناسایی و تحلیل انواع پوشش لباس سنتی مناطق محلی لایین و کلات در خراسان شمالی»،  اولین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، شهریور 1401ش.

*

*یاوری، حسین و سرخوش، شیدا، آشنایی با لباس‌ها و پوشاک سنتی مردم مناطق مختلف ایران، تهران، سیمای دانش، 1389ش.