پارچه‌بافی دوره صفویان: تفاوت میان نسخه‌ها

طبق دیدگاه جهانگردان، این دوره صفوی درخشان‌ترین دوره صنعت پارچه‌بافی در ایران است.<ref>  [https://jtpva.alzahra.ac.ir/article_3959_0587ac5a3a3d57981d92feab8bad906f.pdf طالب‌پور، «پارچه‌بافی در عصر صفوی: از منظر تاریخی، سبک‌ها و کارکرد‌ها»، 1397ش، ص125-126.]</ref>  صنعت ابریشم در این دوره توسط شخص شاه‌عباس اداره می‌شد. به دستور شاه در شهرهای ساحلی مازندران ابریشم پرورش دادند که ابریشم مورد نیاز برای صادرات و مصرف داخلی کشور تولید می‌شد.<ref>  فریه، هنر‌های ایران، 1374ش، ص159 و 216.</ref>  با توجه به حمایت شاه‌عباس اول تولید پارچه‌های ابریشمی زری افزایش یافت<ref>  بیکر، منسوجات اسلامی، 1385ش، ص110.</ref>  و شیوه جدیدی از پارچه‌بافی با طراحی انواع نقوش گل‌ها و گلدان‌ها ابداع شد.<ref>  دیماند، راهنمای صنایع اسلامی، 1361ش، ص245.</ref>  در این دوره پارچه مخمل مورد پسند درباریان است که طرح آن نقوش انسان و گیاهان به‌طور برجسته روی زمینۀ اطلسی است و همچنین طرح‌های روزمره بر زمینه پارچه‌ها به کار رفته است.<ref>  فریه، هنر‌های ایران، 1374ش، ص159.</ref>  شاه‌عباس اول کارگاه‌های متعدد پارچه‌بافی در شهر‌های اصفهان، شیروان، قراباغ، گیلان، کاشان، مشهد و استرآباد دایر کرد که در آن پارچه‌های ابریشمی و شال برای استفاده‌ عموم و خاندان سلطنتی بافته می‌شد.<ref>  اتینگهاوزن و یارشاطر، اوج‌های درخشان هنر ایران، 1379ش، ص283.</ref> پارچه‌های ابریشمی، زری و مخمل‌های نفیس در کارگاه‌هایی واقع در یزد و کاشان بافته می‌شد. در این دوره صنعت نساجی و پارچه‌بافی در اصفهان نسبت به شهرهای دیگر پیشرفت کرد و نساجان با نقاشان رابطه همکاری تنگاتنگی برقرار کردند.<ref>  تاجبخش، تاریخ صفویه، 1378ش، ص176.</ref>  در زمان شاه‌عباس اول تولید پارچه قلمکار در اوج خود بوده است و نوعی پارچه قلمکار نفیس به نام قلمکار زر یا اکلیلی تولید می‌شد.<ref>  گلاک و گلاک، سیری در صنایع دستی ایران، 1355ش، ص189.</ref>  نقش‌های مورد استفاده در پارچه‌های قلمکار به نقوش قالی شباهت داشت و شامل نقوش لَچک و ترنج، گل و گلدان، کتیبه‌دار، طرح باغی، محرابی، قاب‌قابی و بته‌جقه می‌شد. مراکز تولید پارچه قلمکار در دورۀ صفویه اصفهان، یزد و همدان بوده که اصفهان مرکز اصلی تولید این نوع پارچه بوده است.<ref>  دالمانی، سفرنامه از خراسان تا بختیاری، 1378ش، ص650.</ref>  در زمان شاه‌عباس اول دستگاه‌های بافندگی دربار، تمام فاصله بین میدان اصلی اصفهان تا چهل‌ستون را که فاصله‌ای حدود نیم‌کیلومتر است را می‌پوشاند.<ref>  سیوری، ایران اثر صفوی، 1363ش، ص137.</ref>  ثروت مردم کاشان در این دوره از طریق صنایع نساجی، ابریشم‌بافی و تولید قطعات نقره‌بفت و زربفت به‌دست می‌آمد. در کاشان و حومه بیشتر منسوجات مخمل، حریر، تافته ابریشم و زربفت و زری‌های ساده و ابریشمی تولید می‌شد. مزار شاه‌عباس اول نیز با پارچه‌های زربفت نفیسی پوشیده شده بود<ref>  شاردن، سیاحت نامه‌ شاردن، 1375ش، ص80 .</ref>