حذف ردهها |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:ایرج میرزا.png|جایگزین=ایرج میرزا|بندانگشتی| | [[پرونده:ایرج میرزا.png|جایگزین=ایرج میرزا|بندانگشتی|ایرج میرزا شاعر و روشنفکر دوره قاجار]] | ||
'''<big>ایرج میرزا</big>'''؛ شاعرطنزپرداز، شاهزاده و تجددگرای دورۀ مشروطه. | '''<big>ایرج میرزا</big>'''؛ شاعرطنزپرداز، شاهزاده و تجددگرای دورۀ مشروطه. | ||
ایرج میرزا، شاعر | ایرج میرزا، شاعر ایرانی، با سه واسطه به فتحعلیشاه قاجار میرسد. قریحۀ شعری او در سن چهارده سالگی شکوفا شد. از آثار معروف او میتوان به مثنویهای «مادرنامه»، «زهره و منوچهر» و «عارفنامه» اشاره کرد. سفرهای ایرج میرزا به قفقاز و اروپا باعث شد بهاندیشههای غربی گرایش پیدا کند و تفکر تجددگرایی در او نهادینه شود. بخش عمدۀ شهرت او بهدلیل طنزهای اجتماعی و انتقادهای او از وضعیت جامعه است. ایرج میرزا بهعنوان یکی از پیشگامان مخالفت با حجاب زنان شناخته میشود. او آزادی زنان را ضروری میدانست و حجاب را مانعی اساسی برای این آزادی تلقی میکرد. | ||
==تولد و تحصیلات== | ==تولد و تحصیلات== | ||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
==فعالیت کاری== | ==فعالیت کاری== | ||
ایرج میرزا در جریان انقلاب مشروطه زندگی درباری را رها کرد و به کارهای اداری پرداخت و ماموریت یافت تا به شهرهای | ایرج میرزا در جریان انقلاب مشروطه زندگی درباری را رها کرد و به کارهای اداری پرداخت و ماموریت یافت تا به شهرهای [[تهران]]، [[سنندج]] و [[کرمانشاه]] برود. او بهمدت پنج سال معاون پیشکاری مالی خراسان بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/488678/fa#downloadbottom . رزاقپور و نوشآبادی، «بازتاب رئالیسم دراشعارایرج میرزا»، 1391ش، ص123.]</ref> وقتی امینالدوله<ref>. میرزاعلی امینالدوله از رجال قاجاریه و صدراعظم ناصرالدین شاه بود. [https://tehrannameh.com/list/%D8%A7%D9%84%D9%81/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 شهبازی، «امین الدوله»، وبسایت تهران نامه.]</ref> به تهران رفت ایرج میرزا را بهسمت منشی خاص خود منصوب کرد. او پس از سرودن شعری در ستایش «میرزاعلیخان اتابک»، بهعنوان رئیس صندوق و گمرک کردستان منصوب شد. ایرج میرزا پس از مدتی از مقامش کنارهگیری کرد و تا اواخر عمر هیچ سمتی نداشت. در این مدت با ادبا و شاعرا همنشین بود و به سرودن قصیده، غزل و مثنوی میپرداخت.<ref>. محجوب، تحقیق در احوال و آثار و افکار و اشعار ایرج میرزا و خاندان و نیاکان او، 1353ش، ص17-22.</ref> | ||
==درگذشت== | ==درگذشت== | ||
ایرج میرزا در سال 1304ش بر اثر سکته قلبی درگذشت و در قبرستان ظهیرالدوله تهران به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.eneshat.com/iranian/famous/about-iraj-mirza . «همه چیز درباره ایرج میرزا»، وبسایت نشاط آوران.]</ref> | ایرج میرزا در سال 1304ش بر اثر [[سکته قلبی]] درگذشت و در قبرستان ظهیرالدوله تهران به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.eneshat.com/iranian/famous/about-iraj-mirza . «همه چیز درباره ایرج میرزا»، وبسایت نشاط آوران.]</ref> | ||
==تالیفات== | ==تالیفات== | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
ایرج میرزا از شاعران عصر قاجاریه است که شعرش به هیچ یک از شعرای معاصرش شباهتی ندارد. تسلط وی بر استخدام بهموقع کلمات، ایهام، موسیقیافزایی، مناسبتهای لفظی و معنوی، کاربردهای تشبیهات، کنایات و ضربالمثلهای زنده و ایجازهای دلنشین از ویژگیهای سبک شعری ایرج میرزا به شمار میرود. عمدۀ شهرت وی در طنز و انتقادهای اجتماعی بود.<ref>[https://www.bahareadab.com/pdf/1473.pdf . اسدی، «بررسی سبک شخصی ایرج میرزا»، 1402ش، ص69.]</ref> | ایرج میرزا از شاعران عصر قاجاریه است که شعرش به هیچ یک از شعرای معاصرش شباهتی ندارد. تسلط وی بر استخدام بهموقع کلمات، ایهام، موسیقیافزایی، مناسبتهای لفظی و معنوی، کاربردهای تشبیهات، کنایات و ضربالمثلهای زنده و ایجازهای دلنشین از ویژگیهای سبک شعری ایرج میرزا به شمار میرود. عمدۀ شهرت وی در طنز و انتقادهای اجتماعی بود.<ref>[https://www.bahareadab.com/pdf/1473.pdf . اسدی، «بررسی سبک شخصی ایرج میرزا»، 1402ش، ص69.]</ref> | ||
شفیعی کدکنی بر این باور است که او تسلط فوقالعادهای بر زبان معیار و جنبههای معاصر زبان فارسی زمان خود داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/488678/fa#downloadbottom . رزاقپور و نوشآبادی، «بازتاب رئالیسم دراشعارایرج میرزا»، 1391ش، ص124.]</ref> | شفیعی کدکنی بر این باور است که او تسلط فوقالعادهای بر زبان معیار و جنبههای معاصر [[زبان فارسی]] زمان خود داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/488678/fa#downloadbottom . رزاقپور و نوشآبادی، «بازتاب رئالیسم دراشعارایرج میرزا»، 1391ش، ص124.]</ref> | ||
در آثار ایرج میرزا اشعار مذهبی هم مشاهده میشود؛ از آنجمله میتوان به شعری درباره حضرت علی اکبر اشاره کرد: | در آثار ایرج میرزا اشعار مذهبی هم مشاهده میشود؛ از آنجمله میتوان به شعری درباره حضرت علی اکبر اشاره کرد: | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
==زمینههای شکلگیری تفکرات ایرج میرزا== | ==زمینههای شکلگیری تفکرات ایرج میرزا== | ||
ایرج میرزا در خاندانی بزرگ شده بود که همگی جزو شاعران خوشذوق و از درباریان حکومت شاهان قاجار به شمار میرفتند. او هم وابسته به مظفرالدین شاه و از صاحبمنصبان بود. وضعیت اقتصادی و فرهنگی وی نسبت به تودههای مردم از سطح بالایی برخوردار بود و جزو طبقۀ اقلیت قدرتمند جامعۀ عصر مشروطه به شمار میآمد. بههمین علت او از دیگر شاعران متفاوت و نظراتش با دغدغههای اکثر مردم فاصله داشت. او | ایرج میرزا در خاندانی بزرگ شده بود که همگی جزو شاعران خوشذوق و از درباریان حکومت شاهان قاجار به شمار میرفتند. او هم وابسته به مظفرالدین شاه و از صاحبمنصبان بود. وضعیت اقتصادی و فرهنگی وی نسبت به تودههای مردم از سطح بالایی برخوردار بود و جزو طبقۀ اقلیت قدرتمند جامعۀ عصر مشروطه به شمار میآمد. بههمین علت او از دیگر شاعران متفاوت و نظراتش با دغدغههای اکثر مردم فاصله داشت. او بهدلیل منافع طبقاتیاش، در برابر سنتهای اشرافی جامعه با احتیاط رفتار میکرد؛ اما نسبت به سنتهای اجتماعی و دینی بیپروا بود. وی بهخاطر تعلق به طبقۀ بالای جامعه از مباحث آزادی سیاسی عبور کرده و فقط بـه آزادیهای اجتمـاعی پرداخته و از دیدگاه ایرج، مفهوم آزادی بهمعنای رهایی از سنتهای جامعه و دینی است. نگاه او به این مقوله بیشتر شبیه به غربیها است. بیشتر نظرات وی در باب آزادی، دربارۀ زن است و ریشۀ بسیاری ازمشکلات جامعه را در حجاب زنان میداند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20170219045349-9459-163.pdf . میرعلی، و دیگران، «تاثیر طبقۀ اجتماعی بر شعر شاعران دورة مشروطه با تمرکز بر اشعار «ایرج میرزا» و «فرخی یزدی»»، 1394ش، ص50-51 و 54-56.]</ref> | ||
==حجاب زنان== | ==حجاب زنان== | ||
| خط ۷۸: | خط ۷۸: | ||
خدایا تا کی این مردان به خوابند زنان تا کی گرفتار حجابند<ref>[https://jlcr.ut.ac.ir/article_78201_8fb38eb8c1d104dd84f7719e1777e9ea.pdf . مؤذنی و دیگران، «بررسی تطبیقی درون مایههای آثار نمایشی عشقی، ایرج و عارف»، 1399ش، ص171 و172.]</ref> | خدایا تا کی این مردان به خوابند زنان تا کی گرفتار حجابند<ref>[https://jlcr.ut.ac.ir/article_78201_8fb38eb8c1d104dd84f7719e1777e9ea.pdf . مؤذنی و دیگران، «بررسی تطبیقی درون مایههای آثار نمایشی عشقی، ایرج و عارف»، 1399ش، ص171 و172.]</ref> | ||
برای نخستین بار بحث از کشف حجاب را بهصورت منظوم ایرج میرزا وارد ادبیات مشروطه کرد. سفر به اروپا و دیدن زندگی مردم غرب باعث اثرگذاری بر روحیۀ وی و ایجاد آزاداندیشی و تجددخواهی در او شد. ایرج میرزا از زندگی مردم انتقاد میکرد؛ سینهزنی و | برای نخستین بار بحث از کشف حجاب را بهصورت منظوم ایرج میرزا وارد ادبیات مشروطه کرد. سفر به اروپا و دیدن زندگی مردم غرب باعث اثرگذاری بر روحیۀ وی و ایجاد آزاداندیشی و تجددخواهی در او شد. ایرج میرزا از زندگی مردم انتقاد میکرد؛ [[سینهزنی]] و [[قمهزنی]]، عشقبازی و رابطۀ جنسی، سیاست و حجاب زنان را به انتقاد و سخره میگرفت. او در بیان عقایدش هیچ ملاحظهای نداشت. او برای خرسندی دوستان و رنجاندن دشمنان شعر میگفت. یکی از معایب بزرگ شعر ایرج میرزا وجود مضامین و محتوای غیراخلاقی بود. در دیوان او مطالب فراوانی دربارۀ عیبجویی از زن و حجابش وجود دارد: | ||
نقاب دارد و دل را به جلوه آب کند | نقاب دارد و دل را به جلوه آب کند | ||
| خط ۱۰۹: | خط ۱۰۹: | ||
ایرج میرزا در اشعارش، حجاب زنان را دستاورد اسلام و آن را عامل بازدارنده برای حضور زنان در جامعه میدانست. در حالی که پژوهشهای تاریخی نشان میدهند در طول تاریخ ایران، حجاب همواره بخشی پایدار از فرهنگ و تمدن این سرزمین بوده است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601985585-10314-99-37.pdf . حاتمی و دیگران، «مقام زن در شعر ابوالقاسم لاهوتی، ایرج میرزا و عارف قزوینی»، 1391ش، ص75-79]</ref> شواهد تاریخی نشان میدهند که زنان ایرانی، حتی پیش از اسلام، بر اساس فطرت، عقل و باورهای مذهبی خود حجاب را رعایت میکردند. در دورۀ ساسانیان، زنان اشرافزاده تنها با تختروانهای پوشیده از خانه خارج میشدند.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، 1343ش، ج1، ص522.</ref> بهطوری که پس از شکست ساسانیان، دختران شاه ایران حاضر نشدند با وجود تهدید، چهرۀ خود را در برابر مردان عرب نمایان کنند.<ref>حلبی شافعی، السیره الحلبیه بیتا، ج2، ص234.</ref> | ایرج میرزا در اشعارش، حجاب زنان را دستاورد اسلام و آن را عامل بازدارنده برای حضور زنان در جامعه میدانست. در حالی که پژوهشهای تاریخی نشان میدهند در طول تاریخ ایران، حجاب همواره بخشی پایدار از فرهنگ و تمدن این سرزمین بوده است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601985585-10314-99-37.pdf . حاتمی و دیگران، «مقام زن در شعر ابوالقاسم لاهوتی، ایرج میرزا و عارف قزوینی»، 1391ش، ص75-79]</ref> شواهد تاریخی نشان میدهند که زنان ایرانی، حتی پیش از اسلام، بر اساس فطرت، عقل و باورهای مذهبی خود حجاب را رعایت میکردند. در دورۀ ساسانیان، زنان اشرافزاده تنها با تختروانهای پوشیده از خانه خارج میشدند.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، 1343ش، ج1، ص522.</ref> بهطوری که پس از شکست ساسانیان، دختران شاه ایران حاضر نشدند با وجود تهدید، چهرۀ خود را در برابر مردان عرب نمایان کنند.<ref>حلبی شافعی، السیره الحلبیه بیتا، ج2، ص234.</ref> | ||
در عصر قاجاریه، زنان با محدودیتهایی در مسیر تحصیل و فعالیتهای اجتماعی روبرو بودند. این موانع تا حدی | در عصر قاجاریه، زنان با محدودیتهایی در مسیر تحصیل و فعالیتهای اجتماعی روبرو بودند. این موانع تا حدی بهدلیل سیاستهای استبدادی حاکمان قاجار و ساختار اجتماعی آن دوران بود. پس از [[انقلاب اسلامی]]، رویکرد جدیدی نسبت به مشارکت زنان شکل گرفت و سیاستگذاریها بر پایه فراهم کردن زمینههای آموزشی و شغلی برای همه اقشار جامعه، از جمله زنان محجبه، قرار گرفت. حضور چشمگیر زنان در دانشگاهها و پژوهشهای علمی، رشد قابل توجهی را نشان میدهد که نشاندهنده عدم تضاد میان حجاب و پیشرفت علمی و اجتماعی زنان است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601985585-10314-99-37.pdf . حاتمی و دیگران، «مقام زن در شعر ابوالقاسم لاهوتی، ایرج میرزا و عارف قزوینی»، 1391ش، ص75-79]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
