بلوغ زودرس: تفاوت میان نسخه‌ها

بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث می‌شود دختران و پسران به‌ نحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد مناسب به بلوغ جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آن‌ها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام تبعات منفی فراوانی دارد و نوعی بیماری به‌ حساب می‌آید.

بلوغ فرایند تکامل جسمى و عبور از کودکى به بزرگسالى است. آغاز این فرایند هم‌زمان با افزايش جهشى در ترشح هورمون‌هاى جنسى است.<ref>[[«رشد فیزیولوژیک»، وب‌سایت ویستا.]]</ref> بلوغ زودرس به ایجاد ویژگی‌های ثانویۀ جنسی و بروز علائم بلوغ قبل از 8 سالگی در دختران و قبل از 9 سالگی در پسران اطلاق می‌شود.<ref>مویری و ربانی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینه‌ای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، وب‌سایت مجلۀ دانشکدۀ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران.</ref> در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندۀ گنادوتروپین آغاز می‌کند که این هورمون بعد از رسیدن به غدۀ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه می‌شود.<ref>کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وب‌سایت ارولوژی کرمی.</ref>

طبق نظر محققان سن بلوغ انسان در بازه‌های زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهه‌هایی از تاریخ روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.<ref>«زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر.</ref> روند کاهشی سن بلوغ از سال 1920م آغاز شده است<ref>«علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.</ref> و از دهۀ 1970م به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با 40 سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ می‌شوند.<ref>«سن بلوغ در ایران کاهش یافت/ اثرات بلوغ زودرس چیست؟»، پایگاه خبری تحلیلی سلام نو.</ref> تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل 1 در 5000 تا 1 در 10000 نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس می‌شوند. در این میان میزان ابتلا در دختران بسیار بیشتر از پسران است. در دو دهۀ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنا بر گزارش ادارۀ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از 13.8 به 12.65 رسیده است و در سال‌های اخیر ابتلا به بلوغ زودرس در میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.<ref>صداقت‌زادگان و امیدوار، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعه‌پذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)»، 1394ش، ص530.</ref>

عواملی مثل محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن و رژیم غذایی تأثیرات فراوانی بر سن شروع بلوغ دارند.<ref>آزادی، غلامی و بخشایش، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.</ref> گاهی عفونت‌ها، اختلالات هورمونی، تومورها، ناهنجاری‌های مغزی یا صدمات علت بروز بلوغ زودرس می‌شوند؛<ref>عطایی، «بچه‌ای با حرف‌های گنده گنده؛ درباب بلوغ زودرس و رشد شخصیتی زودهنگام »، 1399ش، ص21.</ref> حضور طولانی‌مدت والدین در خارج از خانه، مشکلات خانوادگی، ورود شبکه‌های مختلف ماهواره‌ای به خانه‌ها، ریختن قبح مسائل جنسی،<ref>«کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.</ref> دسترسی بدون نظارت کودکان به اینترنت و [[سن مجاز دسترسی کودکان به فضای مجازی|فضای مجازی]]، حضور بیش‌ازحد در جمع بزرگان و شوخی جنسی والدین در حضور کودکان، همنشینی با دوستان بزرگتر از خود از عوامل محیطی هستند که باعث رشد هورمونی و بلوغ زودرس در کودکان می‌شوند. وراثت، چاقی و جنسیت از دیگر عوامل وقوع بلوغ زودرس هستند.<ref>رامجردزاده و حکیم‌زاده، «بلوغ زودرس»، ماهنامۀ الکترونیکی سیب.</ref> بر اساس تحقیقات انجام‌شده، شیوع بلوغ زودرس در دختران نسبت به پسران حدود پنج برابر بیشتر است<ref>«بلوغ زودرس»، وب‌سایت آزمایشگاه نیلو.</ref> و استرس و [[اضطراب]] تأثیر بسیاری در ایجاد این اختلال در دختران دارد.<ref>«کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.</ref>

علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی<ref>«پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وب‌سایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.</ref>  و در دختران قاعدگی، آکنه، رشد سینه‌ها و رشد مو در ناحیۀ آلت تناسلی هستند.<ref>مزارعی، «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ می‌دهد؟»، مجلۀ اینترنتی دکتردکتر.</ref>  

پیشگیری یکی از راه‌های مقابله با پدیدۀ بلوغ زودرس است؛ طوری که برای ریشه‌کن کردن این بیماری 90 درصد به تدابیر پیشگیری و 10 درصد به راهکارهای درمانی اتکا می‌شود.<ref>علوی لنگرودی، «بررسی پدیدۀ بلوغ زودرس»، 1381ش، ص192.</ref>  روابط خانوادگی محبت‌آمیز و عاطفی،<ref>«کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.</ref>  انتخاب سبک زندگی مناسب در رفتار والدین و فرزندان مثل تفکیک مرز حریم شخصی والدین و فرزندان، انتخاب مدرسۀ مناسب برای فرزندان، انتخاب دوستان مناسب و هم‌سن، محدود کردن استفاده از [[آسیب‌پذیری نوجوانان در فضای مجازی|فضای مجازی]] و تلویزیون، رعایت اصول اخلاق جنسی در خانواده، پرهیز از شوخی‌های رکیک، پرهیز از بوسیدن بیش از حد فرزندان، پوشش مناسب فرزندان و پرهیز از آرایش کودکان باعث پیشگیری از بلوغ زودرس در کودکان هستند.<ref>سعیدی، «چطور از بلوغ زودرس بچه‌ها جلوگیری کنیم؟/ راهکارهای موثر در تربیت جنسی بچه‌ها»، فارس نیوز.</ref>  تغذیۀ مناسب، جلوگیری از چاقی مفرط کودکان و استفادۀ کمتر از مواد غذایی کنسروی حاوی مواد نگهدارنده از جمله اقدامات پیشگیرانه از ابتلای کودکان به بلوغ زودرس هستند.<ref>«بلوغ زودرس چیست؟ + دلایل بلوغ زودرس»، وب‌سایت بیتوته.</ref>