ایرج میرزا: تفاوت میان نسخه‌ها

ایرج میرزا، [[شاعر]] ایرانی، با سه واسطه به [[فتحعلی‌شاه]] [[دودمان قاجار|قاجار]] می‌رسد. قریحۀ شعری او در سن چهارده سالگی شکوفا شد. از آثار معروف او می‌توان به مثنوی‌های «مادرنامه»،  «[[زهره و منوچهر]]» و «[[عارف‌نامه]]» اشاره کرد. سفرهای ایرج میرزا به [[قفقاز]] و [[اروپا]] باعث شد به‌اندیشه‌های غربی گرایش پیدا کند و تفکر تجددگرایی در او نهادینه شود. بخش عمدۀ شهرت او به‌دلیل طنزهای اجتماعی و انتقادهای او از وضعیت جامعه است. ایرج میرزا به‌عنوان یکی از پیشگامان مخالفت با [[حجاب]] زنان شناخته می‌شود. او [[آزادی]] زنان را ضروری می‌دانست و حجاب را مانعی اساسی برای این آزادی تلقی می‌کرد.  

نسب ایرج میرزا به «فتحعلی شاه» قاجار می‌رسد. پدر ایرج، غلام‌حسین میرزا از شاعران رسمی [[مظفرالدین‌شاه]] قاجار و دارای [[لقب]] و از مواجب‌ برخوردار بود. پس از [[مرگ]] [[پدر]]، این منصب به ایرج رسید و ملقب به «جلال‌الممالک»،  «فخرالشعرا» و «صدرالشعرا» شد.<ref>. محجوب، تحقیق در احوال و آثار و افکار و اشعار ایرج میرزا و خاندان و نیاکان او، 1353ش، ص16 و 26.</ref>  

 

وی در سال 1252ش در [[تبریز]] متولد شد. پس از سپری‌کردن تحصیلات مقدماتی به [[دارالفنون تبریز]] رفت و [[زبان فرانسوی]] را به‌خوبی یاد گرفت. او علاوه‌ بر زبان فرانسه به [[زبان‌های ترکی]] و [[زبان روسی|روسی]] نیز مسلط بود، در این ایام به [[ادبیات فارسی]] رو آورد و به شعرهای انتقادی پرداخت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/488678/fa#downloadbottom . رزاق‌پور و نوش‌آبادی، «بازتاب رئالیسم دراشعارایرج میرزا»،  1391ش، ص123 و 124.]</ref>

ایرج میرزا در جریان [[انقلاب مشروطه]] زندگی درباری را رها کرد و به کارهای اداری پرداخت و ماموریت یافت تا به شهرهای [[تهران]]، [[سنندج]] و [[کرمانشاه]] برود. او به‌مدت پنج سال معاون پیش‌کاری مالی خراسان بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/488678/fa#downloadbottom . رزاق‌پور و نوش‌آبادی، «بازتاب رئالیسم دراشعارایرج میرزا»،  1391ش، ص123.]</ref> وقتی [[علی امین‌الدوله|امین‌الدوله]]<ref>. میرزاعلی امین‌الدوله از رجال قاجاریه و صدراعظم ناصرالدین شاه بود. [https://tehrannameh.com/list/%D8%A7%D9%84%D9%81/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 شهبازی، «امین الدوله»،  وب‌سایت تهران نامه.]</ref> به تهران رفت ایرج میرزا را به‌سمت منشی خاص خود منصوب کرد. او پس از سرودن شعری در ستایش «[[میرزاعلی‌خان اتابک]]»، به‌عنوان رئیس صندوق و گمرک کردستان منصوب شد. ایرج میرزا پس از مدتی از مقامش کناره‌گیری کرد و تا اواخر عمر هیچ سمتی نداشت. در این مدت با ادبا و شاعرا همنشین بود و به سرودن [[قصیده]]، [[غزل]] و [[مثنوی]] می‌پرداخت.<ref>. محجوب، تحقیق در احوال و آثار و افکار و اشعار ایرج میرزا و خاندان و نیاکان او، 1353ش، ص17-22.</ref>

ایرج میرزا باور خود به آزادی زنان را در اشعار نمایشی‌اش نشان می‌دهد. او در منظومۀ نمایشی «عارف‌نامه» در داستانی تمایل خود را به [[کشف حجاب]] ابراز می‌کند. وی در این قطعۀ نمایشی به نام «تصویر زن» با زبان [[طنز]] از حجاب و مدافعان آن انتقاد می‌کند:  

برای نخستین بار بحث از کشف حجاب را به‌صورت منظوم ایرج میرزا وارد ادبیات مشروطه کرد. سفر به اروپا و دیدن زندگی مردم غرب باعث اثرگذاری بر روحیۀ وی و ایجاد آزاد‌اندیشی و تجددخواهی در او شد. ایرج میرزا از زندگی مردم انتقاد می‌کرد؛ [[سینه‌زنی]] و [[قمه‌زنی]]، [[عشق‌بازی]] و رابطۀ جنسی، سیاست و حجاب زنان را به انتقاد و سخره می‌گرفت. او در بیان عقایدش هیچ ملاحظه‌ای نداشت. او برای خرسندی دوستان و رنجاندن دشمنان شعر می‌گفت. یکی از معایب بزرگ شعر ایرج میرزا وجود مضامین و محتوای غیراخلاقی بود. در دیوان او مطالب فراوانی دربارۀ عیب‌جویی از زن و حجابش وجود دارد:  

ایرج میرزا در اشعارش، حجاب زنان را دستاورد اسلام و آن را عامل بازدارنده برای حضور زنان در جامعه می‌دانست. در حالی که پژوهش‌های تاریخی نشان می‌دهند در طول تاریخ ایران، حجاب همواره بخشی پایدار از [[فرهنگ]] و [[تمدن]] این سرزمین بوده است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601985585-10314-99-37.pdf . حاتمی و دیگران، «مقام زن در شعر ابوالقاسم لاهوتی، ایرج میرزا و عارف قزوینی»،  1391ش، ص75-79]</ref> شواهد تاریخی نشان می‌دهند که زنان ایرانی، حتی پیش از [[اسلام]]، بر اساس [[فطرت]]، [[عقل]] و باورهای مذهبی خود حجاب را رعایت می‌کردند. در دورۀ ساسانیان، زنان اشراف‌زاده تنها با تخت‌روان‌های پوشیده از خانه خارج می‌شدند.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، 1343ش، ج1، ص522.</ref> به‌طوری که پس از شکست ساسانیان، دختران شاه ایران حاضر نشدند با وجود تهدید، چهرۀ خود را در برابر مردان عرب نمایان کنند.<ref>حلبی شافعی، السیره الحلبیه بی‌تا، ج2، ص234.</ref>

در عصر قاجاریه، زنان با محدودیت‌هایی در مسیر تحصیل و فعالیت‌های اجتماعی روبرو بودند. این موانع تا حدی به‌دلیل سیاست‌های استبدادی حاکمان قاجار و ساختار اجتماعی آن دوران بود. پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، رویکرد جدیدی نسبت به [[مشارکت زنان]] شکل گرفت و سیاست‌گذاری‌ها بر پایه فراهم کردن زمینه‌های آموزشی و شغلی برای همه اقشار جامعه، از جمله زنان محجبه، قرار گرفت. حضور چشمگیر زنان در دانشگاه‌ها و پژوهش‌های علمی، رشد قابل توجهی را نشان می‌دهد که نشان‌دهنده عدم تضاد میان حجاب و پیشرفت علمی و اجتماعی زنان است.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1601985585-10314-99-37.pdf . حاتمی و دیگران، «مقام زن در شعر ابوالقاسم لاهوتی، ایرج میرزا و عارف قزوینی»،  1391ش، ص75-79]</ref>

 

ایرج میرزا در سال 1304ش بر اثر [[سکته قلبی]] درگذشت و در [[قبرستان ظهیرالدوله]] تهران به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.eneshat.com/iranian/famous/about-iraj-mirza . «همه چیز درباره ایرج میرزا»،  وب‌سایت نشاط‌ آوران.]</ref>