حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حذف ردهها |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:2170319 0 0 904 603 600x0 80 0 1 7182f0e83a64b1954c2c9dab3011e491.jpg|جایگزین=لباس زنان ترکمن|بندانگشتی|زنان ترکمنی با لباس سنتی]] | |||
<big>'''لباس زنان ترکمن'''</big>؛ تنپوش زنان ترکمن در استانهای گلستان، خراسان شمالی و خراسان رضوی. <br> | <big>'''لباس زنان ترکمن'''</big>؛ تنپوش زنان ترکمن در استانهای گلستان، خراسان شمالی و خراسان رضوی. <br> | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۲: | ||
کلاه و سربند زنان ترکمن معرف طایفه و نشاندهندۀ موقعیت زنان یا دختران متاهل است؛ در نتیجه سرپوش زنان از اهمیت ویژهای برخوردار است و جزء مهمترین پوشاک ترکمن به شمار میرود.<ref>[https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_18194.html#:~:text=%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D9%87%D9%85%DA%86%D9%88%D9%86%20%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AC%DA%A9,%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D9%86%E2%80%8F%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA. امیدیفروتقه و دیگران، «بررسی سرپوش زنان کرد، ترک و ترکمن شمال خراسان در سدۀ اخیر»، 1401ش، ص161.]</ref> | کلاه و سربند زنان ترکمن معرف طایفه و نشاندهندۀ موقعیت زنان یا دختران متاهل است؛ در نتیجه سرپوش زنان از اهمیت ویژهای برخوردار است و جزء مهمترین پوشاک ترکمن به شمار میرود.<ref>[https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_18194.html#:~:text=%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D9%87%D9%85%DA%86%D9%88%D9%86%20%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AC%DA%A9,%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D9%85%20%D8%A2%D9%86%E2%80%8F%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA. امیدیفروتقه و دیگران، «بررسی سرپوش زنان کرد، ترک و ترکمن شمال خراسان در سدۀ اخیر»، 1401ش، ص161.]</ref> | ||
====کلاه بورک==== | ====کلاه بورک==== | ||
[[پرونده:Turkman girl in national dress.jpg|جایگزین=کلاه بورک|بندانگشتی|دختری ترکمن با لباسهای سنتی؛ بریک، «شلپه» زیوری که به لبه کلاه متصل شده، موهای بافته شده در چهار گیسو و «بقو» (سینه ریز)]] | |||
کلاه یا عرقچین گرد، صاف و بدون برجستگی که مخصوص دختران است و تمام سطح آن با الیاف ابریشمی الوان دستدوزی شده است. در گذشته دختران تا قبل از ازدواج از این کلاه استفاده میکردند و بعد از ازدواج نیز این کلاه را از سر برداشته و کلاه دیگری روی سر قرار میدادند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، 1382ش، ص186.</ref> عرقچین دختران با انواع سکه، پولک و زیورآلات نقرهای تزیین میشود و نقوش دستدوزیشدۀ روی آن نماد نیکبختی و پیروزی است.<ref>شفرد، هزار نماد در هنر و اسطورۀ شکل به چه معناست، 1393ش، ص351.</ref> | کلاه یا عرقچین گرد، صاف و بدون برجستگی که مخصوص دختران است و تمام سطح آن با الیاف ابریشمی الوان دستدوزی شده است. در گذشته دختران تا قبل از ازدواج از این کلاه استفاده میکردند و بعد از ازدواج نیز این کلاه را از سر برداشته و کلاه دیگری روی سر قرار میدادند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، 1382ش، ص186.</ref> عرقچین دختران با انواع سکه، پولک و زیورآلات نقرهای تزیین میشود و نقوش دستدوزیشدۀ روی آن نماد نیکبختی و پیروزی است.<ref>شفرد، هزار نماد در هنر و اسطورۀ شکل به چه معناست، 1393ش، ص351.</ref> | ||
====کلاه حصیری==== | ====کلاه حصیری==== | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۹: | ||
این کمربند یا شال سیاهرنگ، از جنس ابریشم است که زنان هنگام بارداری یا در حین انجام کارهای سنگین آن را روی پیراهن خود میبندند. بستن این کمربند روی پیراهن باعث کوتاهتر شدن قد پیراهن میشود و از دست و پا گیر شدن آن در حین کار جلوگیری میکند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&basicscope=1 زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.]</ref> | این کمربند یا شال سیاهرنگ، از جنس ابریشم است که زنان هنگام بارداری یا در حین انجام کارهای سنگین آن را روی پیراهن خود میبندند. بستن این کمربند روی پیراهن باعث کوتاهتر شدن قد پیراهن میشود و از دست و پا گیر شدن آن در حین کار جلوگیری میکند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&basicscope=1 زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.]</ref> | ||
====دون==== | ====دون==== | ||
[[پرونده:Wedding-clothe.jpg|جایگزین=دون|بندانگشتی|زنان و مردان ترکمنی در جشن های مناسبتی در ترکمن]] | |||
دون از پوششهای مشترک میان زنان و مردان ترکمنی است. دونهای زنانه از ابریشم تهیه میشوند و دارای دو نوع «گیییمدون» و «قرمزدون» هستند. نوع اول بیشتر در مجالس و مهمانیها استفاده میشود و مزین به پولکدوزیهای زیبا است. نوعروسهای زیبای ترکمن در روز عروسی خود قرمزدون بر سر میاندازند که دارای سوزندوزیهای زیبا و مزین به زیورآلات و سکه است.<ref>[https://civilica.com/doc/1582918/ تیمورنژاد، «فرهنگشناسی پوشاک زنان ترکمن ایران»، 1401ش، ص10.]</ref> | دون از پوششهای مشترک میان زنان و مردان ترکمنی است. دونهای زنانه از ابریشم تهیه میشوند و دارای دو نوع «گیییمدون» و «قرمزدون» هستند. نوع اول بیشتر در مجالس و مهمانیها استفاده میشود و مزین به پولکدوزیهای زیبا است. نوعروسهای زیبای ترکمن در روز عروسی خود قرمزدون بر سر میاندازند که دارای سوزندوزیهای زیبا و مزین به زیورآلات و سکه است.<ref>[https://civilica.com/doc/1582918/ تیمورنژاد، «فرهنگشناسی پوشاک زنان ترکمن ایران»، 1401ش، ص10.]</ref> | ||
====چابیت==== | ====چابیت==== | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۱: | ||
====دولاق==== | ====دولاق==== | ||
در گذشته زنان ترکمن پارچهای را دور پای خود میپیچیدند که دولاق نام داشت. دولاقها از جنس پنبه یا کتان هستند که بهصورت چندلایه به دور پا پیچیده میشود تا محافظ پای زنان در سرما باشد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&basicscope=1 زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.]</ref> زنان ترکمن از جورابهای بافتنی نیز استفاده میکنند که برای بافتن آن از ۴ تا ۵ رنگ الیاف استفاده میشود که روی آن با اشکالی از حیوانات و گیاهان تزیین شده است.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&basicscope=1 زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.]</ref> | در گذشته زنان ترکمن پارچهای را دور پای خود میپیچیدند که دولاق نام داشت. دولاقها از جنس پنبه یا کتان هستند که بهصورت چندلایه به دور پا پیچیده میشود تا محافظ پای زنان در سرما باشد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&basicscope=1 زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.]</ref> زنان ترکمن از جورابهای بافتنی نیز استفاده میکنند که برای بافتن آن از ۴ تا ۵ رنگ الیاف استفاده میشود که روی آن با اشکالی از حیوانات و گیاهان تزیین شده است.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&basicscope=1 زمانی، پوشاک زنان در استان گلستان (ترکمن، شاهکوه، قزاق، قزلباش، کتول)، 1390ش، ص65.]</ref> | ||
====کفش==== | ====کفش==== | ||
| خط ۱۴۱: | خط ۱۴۲: | ||
==الگوهای توسعۀ پایدار در پوشاک مردم ترکمن== | ==الگوهای توسعۀ پایدار در پوشاک مردم ترکمن== | ||
شیوۀ زندگی عشایری و نیمهعشایری ترکمنان و همچنین کوچرو بودن آنها سبب تقویت پایداری و ارتباط این مردم با | شیوۀ زندگی عشایری و نیمهعشایری ترکمنان و همچنین کوچرو بودن آنها سبب تقویت پایداری و ارتباط این مردم با محیطزیست خود شده است. مردم ترکمن برای تهیۀ پوشاک خود به خودکفایی رسیدهاند و این امر نشان از دانش بومی و غنی این قوم در تعامل با محیط اطراف خود دارد: <ref>[https://sanad.iau.ir/journal/icsq/Article/691875?jid=691875 مسیبی و مونسیسرخه، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، 1401ش، ص166 و 167.]</ref> | ||
===پایداری زیستمحیطی=== | ===پایداری زیستمحیطی=== | ||
با مطالعه در زمینۀ پوشاک میتوان به مزایای زیستمحیطی با افزایش طول عمر لباس و استفادۀ مجدد از آن بهمنظور کاهش مصرف مواد، انرژی و انتشار گازهای گلخانهای برای تولید منسوجات رسید. ترکمنها تمامی مراحل تولید پوشاک از ریسندگی، رنگرزی، | با مطالعه در زمینۀ پوشاک میتوان به مزایای زیستمحیطی با افزایش طول عمر لباس و استفادۀ مجدد از آن بهمنظور کاهش مصرف مواد، انرژی و انتشار گازهای گلخانهای برای تولید منسوجات رسید. ترکمنها تمامی مراحل تولید پوشاک از ریسندگی، رنگرزی، بافت پارچه تا طراحی و دوخت را بر عهدۀ زنان و دختران ترکمنی میگذارند. رنگرزی الیاف پارچهها با استفاده از رنگهای طبیعی، گیاهی و حیوانی انجام میشود.<ref>محمدیسیف، جامعهشناسی پوشاک سنتی و زیورآلات زنان ایرانزمین، 1398ش، ص95.</ref> | ||
پس از رنگرزی و دوخت، برای استحکام و ماندگاری، لبۀ آستین، دمپای شلوار، لبۀ یقه و چاکهای پیراهن را با سوزندوزیهای پیچیده تزیین میکنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/142926/fa ذباح و حاتم، «جستاری بر مفاهیم نقوش سوزندوزی ترکمنان گنبد کاووس»، 1392ش، ص71 و 72.]</ref> سپس پارچهای گلدار را بهعنوان آستری داخل پیراهن میدوزند تا علاوهبر زیبایی مانع سایش و پارگی لباس شود و بتوانند پس از چند بار استفاده، کاربرد آن را تغییر داده و به چرخۀ مصرف بازگردانند. این امر سبب کاهش هزینههای زندگی و تولید پسماند میشود. برای مثال زنان ترکمن قسمتهای کهنه و آسیبدیدۀ لباس را به یک تکه پارچۀ جدید جهت پر کردن انواع کوسن یا بالشت بهکار میبرند.<ref>[https://sanad.iau.ir/journal/icsq/Article/691875?jid=691875 مسیبی و مونسیسرخه، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، 1401ش، ص166 و 168.]</ref> | پس از رنگرزی و دوخت، برای استحکام و ماندگاری، لبۀ آستین، دمپای شلوار، لبۀ یقه و چاکهای پیراهن را با سوزندوزیهای پیچیده تزیین میکنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/142926/fa ذباح و حاتم، «جستاری بر مفاهیم نقوش سوزندوزی ترکمنان گنبد کاووس»، 1392ش، ص71 و 72.]</ref> سپس پارچهای گلدار را بهعنوان آستری داخل پیراهن میدوزند تا علاوهبر زیبایی مانع سایش و پارگی لباس شود و بتوانند پس از چند بار استفاده، کاربرد آن را تغییر داده و به چرخۀ مصرف بازگردانند. این امر سبب کاهش هزینههای زندگی و تولید پسماند میشود. برای مثال زنان ترکمن قسمتهای کهنه و آسیبدیدۀ لباس را به یک تکه پارچۀ جدید جهت پر کردن انواع کوسن یا بالشت بهکار میبرند.<ref>[https://sanad.iau.ir/journal/icsq/Article/691875?jid=691875 مسیبی و مونسیسرخه، «بازخوانی ابعاد توسعۀ پایدار در پوشاک سنتی ترکمنان ایران»، 1401ش، ص166 و 168.]</ref> | ||
| خط ۲۱۳: | خط ۲۱۴: | ||
*مهدیزاده، زهرا، «تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچۀ پوشاک»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1399ش. | *مهدیزاده، زهرا، «تابش اعتقادات کهن قوم ترکمن از دریچۀ پوشاک»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1399ش. | ||
* | * | ||
*میرنیا، علی، نگاهی به فرهنگ عامۀ مردم خراسان: جغرافیای خراسان، تهران، سخنگستر، 1381ش. | *میرنیا، علی، نگاهی به فرهنگ عامۀ مردم خراسان: جغرافیای خراسان، تهران، سخنگستر، 1381ش. | ||
